<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X22n0435">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 435 阿彌陀經摘要易解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 435 阿彌陀經摘要易解</title>
			<author>淸 眞嵩述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">22</idno>.<idno type="no">435</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">阿彌陀經摘要易解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00145">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00145</charName>
				<mapping cb:dec="983185" type="PUA">U+F0091</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3779</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[少/兔]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00416">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00416</charName>
				<mapping cb:dec="983456" type="PUA">U+F01A0</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7B92</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>帚</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+帚]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00501">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName>
				<mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>馱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[馬*犬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB02494">
				<charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName>
				<mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15072">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15072</charName>
				<mapping cb:dec="998112" type="PUA">U+F3AE0</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+39DE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>拔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[托-七+友]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15131">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName>
				<mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15179">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15179</charName>
				<mapping cb:dec="998219" type="PUA">U+F3B4B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>雀</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[少/隹]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB16014">
				<charName>CBETA CHARACTER CB16014</charName>
				<mapping cb:dec="999054" type="PUA">U+F3E8E</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+979E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鞞</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鞥-合+(白-日+田)]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2006-06-28T14:44:57">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0937a" n="0937a"/>
<lb ed="X" n="0937a01"/>
<lb ed="X" n="0937a02"/><cb:docNumber>No. 435</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0937a03"/><lb ed="R091" n="1011a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>佛說阿彌陀經摘要易解</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0937a04"/>
<lb ed="X" n="0937a05"/><lb ed="R091" n="1011a02"/><byline cb:type="author">後學毗陵天甯沙門眞嵩槃譚述</byline>
<lb ed="X" n="0937a06"/><lb ed="R091" n="1011a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0937a0601">佛說阿彌陀經</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0937a07"/><lb ed="R091" n="1011a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0937a0701">此經本名稱讚不可思議功德。一切諸佛所護念
<lb ed="X" n="0937a08"/><lb ed="R091" n="1011a05"/>經。至中華凡二譯。唐<name role="" type="person">玄奘</name>法師譯云。稱讚淨土佛
<lb ed="X" n="0937a09"/><lb ed="R091" n="1011a06"/>攝受經。今姚秦三藏法師鳩摩羅什譯云。立此名
<lb ed="X" n="0937a10"/><lb ed="R091" n="1011a07"/>者。以經中正示專持名號之法。衆所樂聞。以此六
<lb ed="X" n="0937a11"/><lb ed="R091" n="1011a08"/>字立題。人皆信受流通也。</p>
<lb ed="X" n="0937a12"/><lb ed="R091" n="1011a09"/><p xml:id="pX22p0937a1201">佛者。梵語具云佛陀。具者具足。梵語也。當云佛陀。
<lb ed="X" n="0937a13"/><lb ed="R091" n="1011a10"/>不言陀者。省文也。此云覺。覺者對迷得名也。覺有
<lb ed="X" n="0937a14"/><lb ed="R091" n="1011a11"/>三義。離心名自覺。離境名覺他。心境俱離名覺滿。
<lb ed="X" n="0937a15"/><lb ed="R091" n="1011a12"/>惟佛三覺俱圓。故稱爲大覺世尊。卽釋迦牟尼佛
<lb ed="X" n="0937a16"/><lb ed="R091" n="1011a13"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0937a17"/><lb ed="R091" n="1011a14"/><p xml:id="pX22p0937a1701">說者。悅也。適悅本願。欲度衆生。脫離苦海。往生淨
<lb ed="X" n="0937a18"/><lb ed="R091" n="1011a15"/>土也。是故不待問而自說。悅可知也。</p>
<lb ed="X" n="0937a19"/><lb ed="R091" n="1011a16"/><p xml:id="pX22p0937a1901">阿彌陀者。標顯無量壽佛之名也。梵語阿。此云無。
<lb ed="X" n="0937a20"/><lb ed="R091" n="1011a17"/>梵語彌陀。此云量。合言無量壽佛功德。不可思量
<lb ed="X" n="0937a21"/><lb ed="R091" n="1011a18"/>也。故云無量。無量者亦有二義。一者。彼國衆多。無
<lb ed="X" n="0937a22"/><lb ed="R091" n="1011b01"/>有數量。二者。樂<g ref="#CB15131">邦</g>壽命。無有限量。故知無窮盡之
<lb ed="X" n="0937a23"/><lb ed="R091" n="1011b02"/>無量也。</p>
<lb ed="X" n="0937a24"/><lb ed="R091" n="1011b03"/><p xml:id="pX22p0937a2401">經者行義。梵語修多羅。此云契經。謂契理。契機。契
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0937b" n="0937b"/>
<lb ed="X" n="0937b01"/><lb ed="R091" n="1011b04"/>理者。合道之言。契機者。逗根之法。是故念佛法門。
<lb ed="X" n="0937b02"/><lb ed="R091" n="1011b05"/>修行直路。只要識破只個臭皮囊。始終不實。世閒
<lb ed="X" n="0937b03"/><lb ed="R091" n="1011b06"/>虗妄。一切非眞。惟有淨土可歸。念佛可恃。無論富
<lb ed="X" n="0937b04"/><lb ed="R091" n="1011b07"/>貴貧賤。士農工商。善男信女。皆可往生。或緊念。慢
<lb ed="X" n="0937b05"/><lb ed="R091" n="1011b08"/>念。高聲念。低聲念。默念。總無拘礙。動靜閒忙。只要
<lb ed="X" n="0937b06"/><lb ed="R091" n="1011b09"/>專心一而無二念。到熟處成生。生處成熟。忽然觸
<lb ed="X" n="0937b07"/><lb ed="R091" n="1011b10"/>境遇緣。摸著自<anchor xml:id="nkr_note_add_0937b0701" n="0937b0701"/><anchor xml:id="beg0937b0701" n="0937b0701"/>己<anchor xml:id="end0937b0701"/>鼻孔。始知阿彌陀佛不離當念。
<lb ed="X" n="0937b08"/><lb ed="R091" n="1011b11"/>蓮<g ref="#CB15131">邦</g>淨土只在目前。如心念不一。口裏念佛。心中
<lb ed="X" n="0937b09"/><lb ed="R091" n="1011b12"/>尋文解義。貪圖嘴利。如此念佛。由你念到彌勒下
<lb ed="X" n="0937b10"/><lb ed="R091" n="1011b13"/>生。亦不得往生。所謂念佛者多。往生者少。皆由此
<lb ed="X" n="0937b11"/><lb ed="R091" n="1011b14"/>也。須知心意識奪吾淨土。劫吾寶所。是讐人。因何
<lb ed="X" n="0937b12"/><lb ed="R091" n="1011b15"/>又要與他結爲伴黨。惱亂心神。永劫不能出離苦
<lb ed="X" n="0937b13"/><lb ed="R091" n="1011b16"/>海。親禮彌陀。豈非錯用心也。因此奉勸同志善友。
<lb ed="X" n="0937b14"/><lb ed="R091" n="1011b17"/>念佛務必歸於一心不亂。如子憶母。念念相續。念
<lb ed="X" n="0937b15"/><lb ed="R091" n="1011b18"/>到工夫純熟處。自然契理契機。無容向外馳求。埋
<lb ed="X" n="0937b16"/><lb ed="R091" n="1012a01"/>沒<anchor xml:id="nkr_note_add_0937b1601" n="0937b1601"/><anchor xml:id="beg0937b1601" n="0937b1601"/>己<anchor xml:id="end0937b1601"/>靈。是以羅什法師翻譯契經二字。乃是此經
<lb ed="X" n="0937b17"/><lb ed="R091" n="1012a02"/>一大綱旨也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0937b18"/><lb ed="R091" n="1012a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0937b1801">如是我聞。一時。佛在<name role="" type="person">舍衛國</name>。<name role="" type="person">祇樹給孤獨園</name>。與大比
<lb ed="X" n="0937b19"/><lb ed="R091" n="1012a04"/>邱僧。千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0937b20"/><lb ed="R091" n="1012a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0937b2001">今經自西域至此。古德判釋。未有三分。自晉道安
<lb ed="X" n="0937b21"/><lb ed="R091" n="1012a06"/>法師。將此經通判三分。今遵之。自如是我聞至大
<lb ed="X" n="0937b22"/><lb ed="R091" n="1012a07"/>衆俱。爲序分。從爾時佛吿至是爲甚難。爲正宗分。
<lb ed="X" n="0937b23"/><lb ed="R091" n="1012a08"/>從佛說此經<anchor xml:id="nkr_note_add_0937b2301" n="0937b2301"/><anchor xml:id="beg0937b2301" n="0937b2301"/>已<anchor xml:id="end0937b2301"/>至作禮而去。爲流通分。是故解釋
<lb ed="X" n="0937b24"/><lb ed="R091" n="1012a09"/>文義者。只知一題總意。未審經中。自始至終。爲何
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0937c" n="0937c"/>
<lb ed="X" n="0937c01"/><lb ed="R091" n="1012a10"/>等文。闡何等義。今乃章分句解。從文字般若中。通
<lb ed="X" n="0937c02"/><lb ed="R091" n="1012a11"/>達實相之理。所謂以有盡之言。略彰無盡之義。今
<lb ed="X" n="0937c03"/><lb ed="R091" n="1012a12"/>爲融通不礙文字者。也是故道本無言。因言顯道。
<lb ed="X" n="0937c04"/><lb ed="R091" n="1012a13"/>佛以文字說經。今還以文字解釋。然而文字性空
<lb ed="X" n="0937c05"/><lb ed="R091" n="1012a14"/>卽是實相之理也。今屬序分。序者叙也。又緖也。未
<lb ed="X" n="0937c06"/><lb ed="R091" n="1012a15"/>入正文。先叙列此經之端緖也。</p><p xml:id="pX22p0937c0613" cb:place="inline">○昔阿難問佛。結
<lb ed="X" n="0937c07"/><lb ed="R091" n="1012a16"/>集經體。佛示。經首當云如是我聞。一時佛在某處。
<lb ed="X" n="0937c08"/><lb ed="R091" n="1012a17"/>與某衆說某法。故凡經首。皆同此體。古德因從如
<lb ed="X" n="0937c09"/><lb ed="R091" n="1012a18"/>是至大衆俱。判爲六種成就。如是。我信成就。我聞。
<lb ed="X" n="0937c10"/><lb ed="R091" n="1012b01"/>爲聞成就。一時。爲時成就。佛。爲主成就。在某處。爲
<lb ed="X" n="0937c11"/><lb ed="R091" n="1012b02"/>處成就。大衆。爲衆成就。亦名證信序。</p>
<lb ed="X" n="0937c12"/><lb ed="R091" n="1012b03"/><p xml:id="pX22p0937c1201">如是者。信成就也。智論云。佛法大海。信爲能入。華
<lb ed="X" n="0937c13"/><lb ed="R091" n="1012b04"/>嚴經云。信爲道源功德母。長養一切諸善根。肇法
<lb ed="X" n="0937c14"/><lb ed="R091" n="1012b05"/>師云。如是二字。信順之辭也。智者大師云。如爲眞
<lb ed="X" n="0937c15"/><lb ed="R091" n="1012b06"/>空。是爲妙有。古德云。聖人說法。但顯於如。唯如爲
<lb ed="X" n="0937c16"/><lb ed="R091" n="1012b07"/>是。又古德云。實相之理。始終不異名如。如理而說
<lb ed="X" n="0937c17"/><lb ed="R091" n="1012b08"/>名是。諸家所說。尙多。恐繁不引。以上各有意義。小
<lb ed="X" n="0937c18"/><lb ed="R091" n="1012b09"/>異大同。並無相礙。是故如是二義。隨宗以定。今經
<lb ed="X" n="0937c19"/><lb ed="R091" n="1012b10"/>宗乎執持名號。一心不亂。故名爲如。臨命終時。心
<lb ed="X" n="0937c20"/><lb ed="R091" n="1012b11"/>不顚倒。故名爲是。異此所明。不得爲是。</p>
<lb ed="X" n="0937c21"/><lb ed="R091" n="1012b12"/><p xml:id="pX22p0937c2101">我聞者。聞成就也。我者。非謂人我之我。傳法聖人。
<lb ed="X" n="0937c22"/><lb ed="R091" n="1012b13"/>若有人我。焉能結集。應知阿難結集傳法。以我無
<lb ed="X" n="0937c23"/><lb ed="R091" n="1012b14"/>我不二之眞我。根境非一非異之妙耳。聞者耳根
<lb ed="X" n="0937c24"/><lb ed="R091" n="1012b15"/>發識。廢別從總。歸於一心不亂。聞娑婆極樂無障
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0938a" n="0938a"/>
<lb ed="X" n="0938a01"/><lb ed="R091" n="1012b16"/>凝之法門也。故云如是之法。我阿難親從佛聞。</p>
<lb ed="X" n="0938a02"/><lb ed="R091" n="1012b17"/><p xml:id="pX22p0938a0201">一時者。時成就也。機應和合。說聽成就。卽名一時。
<lb ed="X" n="0938a03"/><lb ed="R091" n="1012b18"/>以說聽無定故。不言某年月日。當云一時也。</p>
<lb ed="X" n="0938a04"/><lb ed="R091" n="1013a01"/><p xml:id="pX22p0938a0401">佛者。主成就也。佛義解釋前文。佛爲娑婆敎主。所
<lb ed="X" n="0938a05"/><lb ed="R091" n="1013a02"/>以六種成就。歸重於佛。</p>
<lb ed="X" n="0938a06"/><lb ed="R091" n="1013a03"/><p xml:id="pX22p0938a0601">在<name role="" type="person">舍衛國</name><name role="" type="person">祇樹給孤獨園</name>者。處成就也。在者。天台
<lb ed="X" n="0938a07"/><lb ed="R091" n="1013a04"/>謂在卽住義。別之有四。一天住。卽六欲天也。二梵
<lb ed="X" n="0938a08"/><lb ed="R091" n="1013a05"/>住。卽色界無色界天也。三聖住。卽聲聞圓覺菩薩
<lb ed="X" n="0938a09"/><lb ed="R091" n="1013a06"/>也。四佛住。卽佛度衆生。隨宜而住。今不言別住。但
<lb ed="X" n="0938a10"/><lb ed="R091" n="1013a07"/>言當時說經之處爲住。實則佛身無住無不住。</p>
<lb ed="X" n="0938a11"/><lb ed="R091" n="1013a08"/><p xml:id="pX22p0938a1101"><name role="" type="person">舍衛國</name>者。梵語亦云<name role="" type="person">室羅筏</name>悉底。其國豐足。具有
<lb ed="X" n="0938a12"/><lb ed="R091" n="1013a09"/>四德。一者塵德。五塵之境多美麗故。二者財德。七
<lb ed="X" n="0938a13"/><lb ed="R091" n="1013a10"/>寶珍奇無有缺故。三者聖德。三藏聖法。皆具足故。
<lb ed="X" n="0938a14"/><lb ed="R091" n="1013a11"/>四者解脫德。人多解脫。不染欲故。是知五天竺人
<lb ed="X" n="0938a15"/><lb ed="R091" n="1013a12"/>多賢。以德爲名。此云聞物。卽<name role="" type="person">舍衛國</name>也。</p>
<lb ed="X" n="0938a16"/><lb ed="R091" n="1013a13"/><p xml:id="pX22p0938a1601"><name role="" type="person">祇樹給孤獨園</name>者。梵語祇陀。不言陀者省文也。又
<lb ed="X" n="0938a17"/><lb ed="R091" n="1013a14"/>云逝多。卽波斯匿王太子名也。太子生時。王與外
<lb ed="X" n="0938a18"/><lb ed="R091" n="1013a15"/>國交戰得勝。喜而立名。祇陀此云戰勝。<name role="" type="person">給孤獨</name>者。
<lb ed="X" n="0938a19"/><lb ed="R091" n="1013a16"/>幼而無父曰孤。老而無子曰獨。今但無倚無養。卽
<lb ed="X" n="0938a20"/><lb ed="R091" n="1013a17"/>名孤獨。此事唯須達多能喜捨行施<name role="" type="person">給孤獨</name>緣因。
<lb ed="X" n="0938a21"/><lb ed="R091" n="1013a18"/>人皆喚須達長者。爲<name role="" type="person">給孤獨</name>。此云樂施。卽須達多
<lb ed="X" n="0938a22"/><lb ed="R091" n="1013b01"/>也。園者林蔭淸幽。學道之人。應棲之處。涅槃經云。
<lb ed="X" n="0938a23"/><lb ed="R091" n="1013b02"/>須達長者。本<name role="" type="person">舍衛國</name>人。因爲娉婦入<name role="" type="person">王舍城</name>。見佛
<lb ed="X" n="0938a24"/><lb ed="R091" n="1013b03"/>生信。請佛到<name role="" type="person">舍衛國</name>。佛令身子選衆居處。得祇陀
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0938b" n="0938b"/>
<lb ed="X" n="0938b01"/><lb ed="R091" n="1013b04"/>園。因前長者問價。<name role="" type="person">祇陀太子</name>戲答。金布地滿。卽當
<lb ed="X" n="0938b02"/><lb ed="R091" n="1013b05"/>賣與。長者布金滿畢。太子感歎。遂施地施樹於長
<lb ed="X" n="0938b03"/><lb ed="R091" n="1013b06"/>者。同立精舍。發心成此美事。故雙標也。</p>
<lb ed="X" n="0938b04"/><lb ed="R091" n="1013b07"/><p xml:id="pX22p0938b0401">與大比丘僧千二百五十人俱者。自此而下。至諸
<lb ed="X" n="0938b05"/><lb ed="R091" n="1013b08"/>天大衆俱。衆成就也。與大者。佛與大衆。共居祇園。
<lb ed="X" n="0938b06"/><lb ed="R091" n="1013b09"/>乃是經中之正意。比丘者。梵語。此云有三。一者乞
<lb ed="X" n="0938b07"/><lb ed="R091" n="1013b10"/>士。謂乞食。乞法。乞食者。離四邪命。合四正命。無事
<lb ed="X" n="0938b08"/><lb ed="R091" n="1013b11"/>經營。不勤畜積。諸緣放下。一志淸修。僧宜以此活
<lb ed="X" n="0938b09"/><lb ed="R091" n="1013b12"/>命。故云乞食資身也。乞法者。參師訪友。懇苦翹誠。
<lb ed="X" n="0938b10"/><lb ed="R091" n="1013b13"/>詢求妙法。期成聖果。故云乞法資心也。二者怖魔。
<lb ed="X" n="0938b11"/><lb ed="R091" n="1013b14"/>謂若人發心出家。魔王聞之。生大怖畏。魔愛生死
<lb ed="X" n="0938b12"/><lb ed="R091" n="1013b15"/>爲樂。出家離欲。回向無生。是故魔失伴黨。生怖畏
<lb ed="X" n="0938b13"/><lb ed="R091" n="1013b16"/>故。三者破惡。謂能破見思煩惱種種諸惡。悉皆斷
<lb ed="X" n="0938b14"/><lb ed="R091" n="1013b17"/>絕故。僧者梵語。亦云僧伽。不言伽者省文也。此云
<lb ed="X" n="0938b15"/><lb ed="R091" n="1013b18"/>衆和合。千二百五十人俱者。有三迦葉。一<name role="" type="person">優樓頻</name>
<lb ed="X" n="0938b16"/><lb ed="R091" n="1014a01"/>螺迦葉。於火龍窟。有五百弟子。二<name role="" type="person">伽耶迦葉</name>。於象
<lb ed="X" n="0938b17"/><lb ed="R091" n="1014a02"/>頭山。有三百弟子。三<name role="" type="person">那提迦葉</name>。於希連河。有二百
<lb ed="X" n="0938b18"/><lb ed="R091" n="1014a03"/>弟子。後皆歸佛。故有千衆。目連舍利弗。二人有二
<lb ed="X" n="0938b19"/><lb ed="R091" n="1014a04"/>百五十弟子。亦來歸佛。成千二百五十人也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b20"/><lb ed="R091" n="1014a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0938b2001">皆是大阿羅漢。衆所知識。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938b21"/><lb ed="R091" n="1014a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0938b2101">阿羅漢者。梵語有三義。一應供。爲人天福田。卽乞
<lb ed="X" n="0938b22"/><lb ed="R091" n="1014a07"/>士果也。二殺賊。斷煩惱盡。卽破惡果也。三無生。不
<lb ed="X" n="0938b23"/><lb ed="R091" n="1014a08"/>受後有。卽怖魔果也。衆所知識者。功圓德重。人人
<lb ed="X" n="0938b24"/><lb ed="R091" n="1014a09"/>知之。個個識之。名聞於天下。故云衆所知識也。衆
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0938c" n="0938c"/>
<lb ed="X" n="0938c01"/><lb ed="R091" n="1014a10"/>中之內。能作人天眼目。開示後學。出離苦海。頓超
<lb ed="X" n="0938c02"/><lb ed="R091" n="1014a11"/>淨土者。眞大善知識也。須知心源本寂。諸妄全空。
<lb ed="X" n="0938c03"/><lb ed="R091" n="1014a12"/>性體本明。羣迷安在。於中證得。亦是眞實知識。如
<lb ed="X" n="0938c04"/><lb ed="R091" n="1014a13"/>其沉空爲寂。起念而知者。虗妄知識也。所以眞見
<lb ed="X" n="0938c05"/><lb ed="R091" n="1014a14"/>與妄見。天地懸隔。果能達自本源。彈指超淨土矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938c06"/><lb ed="R091" n="1014a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0938c0601">長老舍利弗。<name role="" type="person">摩訶目犍連</name>。<name role="" type="person">摩訶迦葉</name>。<name role="" type="person">摩訶迦旃延</name>。摩
<lb ed="X" n="0938c07"/><lb ed="R091" n="1014a16"/>訶俱絺羅。離婆多。周利槃陀伽。難陀<name role="" type="person">阿難陀</name>。羅睺羅。
<lb ed="X" n="0938c08"/><lb ed="R091" n="1014a17"/><name role="" type="person">憍梵波提</name>。<name role="" type="person">賓頭盧</name>頗羅墮。<name role="" type="person">迦留陀夷</name>。<name role="" type="person">摩訶劫賓那</name>。薄
<lb ed="X" n="0938c09"/><lb ed="R091" n="1014a18"/>拘羅。阿<g ref="#CB00145">㝹</g>樓陀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0938c10"/><lb ed="R091" n="1014b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0938c1001">長老者。年高有德之稱。貫下十六尊宿。皆稱長老。
<lb ed="X" n="0938c11"/><lb ed="R091" n="1014b02"/>皆佛上首弟子也。</p>
<lb ed="X" n="0938c12"/><lb ed="R091" n="1014b03"/><p xml:id="pX22p0938c1201">舍利弗者。梵語此云鶖鷺。梵語弗。此云子。亦云身
<lb ed="X" n="0938c13"/><lb ed="R091" n="1014b04"/>子。又云珠子。名號更多。恐繁不引。諸弟子中。智慧
<lb ed="X" n="0938c14"/><lb ed="R091" n="1014b05"/>第一。鶖鷺者。其母身形端正。眼如鶖鷺。連母得名。
<lb ed="X" n="0938c15"/><lb ed="R091" n="1014b06"/>云是鶖鷺之子。身子卽身端義。珠子卽眼淨義。在
<lb ed="X" n="0938c16"/><lb ed="R091" n="1014b07"/>母胎中。能令母與舅辯勝議。八歲登座。十六歲。國
<lb ed="X" n="0938c17"/><lb ed="R091" n="1014b08"/>中論議無雙。七日之內。皆通佛法。故云智慧第一。</p>
<lb ed="X" n="0938c18"/><lb ed="R091" n="1014b09"/><p xml:id="pX22p0938c1801"><name role="" type="person">摩訶目犍連</name>者。摩訶梵語。此云大。目犍連。亦云<anchor xml:id="nkr_note_add_0938c1801" n="0938c1801"/><anchor xml:id="beg0938c1801" n="0938c1801"/>采<anchor xml:id="end0938c1801"/>
<lb ed="X" n="0938c19"/><lb ed="R091" n="1014b10"/>菽氏。又云萊菔。神通第一。目犍連者。姓也。名拘律
<lb ed="X" n="0938c20"/><lb ed="R091" n="1014b11"/>陀。拘律陀者樹名。其母禱樹神而生。因以爲名。神
<lb ed="X" n="0938c21"/><lb ed="R091" n="1014b12"/>通者。如佛昇<name role="" type="person">忉利天</name>。有毒龍障佛。諸弟子請降龍。
<lb ed="X" n="0938c22"/><lb ed="R091" n="1014b13"/>佛不許。目連化身大龍。毒龍見之。懼怕而去。故云
<lb ed="X" n="0938c23"/><lb ed="R091" n="1014b14"/>神通第一。</p>
<lb ed="X" n="0938c24"/><lb ed="R091" n="1014b15"/><p xml:id="pX22p0938c2401"><name role="" type="person">摩訶迦葉</name>者。此云大龜氏。亦云飮光。頭陀第一。大
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0939a" n="0939a"/>
<lb ed="X" n="0939a01"/><lb ed="R091" n="1014b16"/>龜氏者。先世學道。有靈龜負圖而出。因以爲姓。名
<lb ed="X" n="0939a02"/><lb ed="R091" n="1014b17"/>畢鉢羅。亦樹也。稱大迦葉者。以別同名。如三迦葉
<lb ed="X" n="0939a03"/><lb ed="R091" n="1014b18"/>等。飮光者。由宿世生爲冶金師。與一女人。同裝金
<lb ed="X" n="0939a04"/><lb ed="R091" n="1015a01"/>佛像。遂感累世。身如金色。晃耀餘色。故名飮光。頭
<lb ed="X" n="0939a05"/><lb ed="R091" n="1015a02"/>陀者。梵語。此云抖擻。或云淘汰。有十二行。一阿蘭
<lb ed="X" n="0939a06"/><lb ed="R091" n="1015a03"/>若。二常乞食。乃至十二。但三衣。以斯苦行。掃除塵
<lb ed="X" n="0939a07"/><lb ed="R091" n="1015a04"/>累。澄淨身心也。迦葉年老不捨頭陀。佛憐憫其衰。
<lb ed="X" n="0939a08"/><lb ed="R091" n="1015a05"/>勸令休息。迦葉頭陀如故。佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0939001" n="0939001"/>身讚有頭陀行如此。
<lb ed="X" n="0939a09"/><lb ed="R091" n="1015a06"/>我法久住。故云頭陀第一。</p>
<lb ed="X" n="0939a10"/><lb ed="R091" n="1015a07"/><p xml:id="pX22p0939a1001"><name role="" type="person">摩訶迦旃延</name>者。姓也。此云文飾。一云不定。一云善
<lb ed="X" n="0939a11"/><lb ed="R091" n="1015a08"/>繩。一云離有無等。南天竺婆羅門族也。論議第一。
<lb ed="X" n="0939a12"/><lb ed="R091" n="1015a09"/>文飾者。文<anchor xml:id="nkr_note_add_0939a1201" n="0939a1201"/><anchor xml:id="beg0939a1201" n="0939a1201"/>采<anchor xml:id="end0939a1201"/>修飾也。凡人論議。心雖曉了此理。若
<lb ed="X" n="0939a13"/><lb ed="R091" n="1015a10"/>直遂而不文。汗漫而不飾。則辭不達意。非善於論
<lb ed="X" n="0939a14"/><lb ed="R091" n="1015a11"/>議者也。不定者。縱橫善巧。是善論議意。扇繩者。如
<lb ed="X" n="0939a15"/><lb ed="R091" n="1015a12"/>雲棲疏鈔云。扇繩者。子繫母故。又云破熟彈曲爲
<lb ed="X" n="0939a16"/><lb ed="R091" n="1015a13"/>扇繩。不墮斷常。發揮中道。離有無故。此一段文義
<lb ed="X" n="0939a17"/><lb ed="R091" n="1015a14"/>深難明。卽今註明。令人易解。註云。扇繩者。梵語。雲
<lb ed="X" n="0939a18"/><lb ed="R091" n="1015a15"/>棲疏鈔云。子繫母故。註云。子繫母者。卽心不離念
<lb ed="X" n="0939a19"/><lb ed="R091" n="1015a16"/>義。彈曲者。卽論議義。爲扇繩者。卽心念相應義。凡
<lb ed="X" n="0939a20"/><lb ed="R091" n="1015a17"/>來論議。心口相應故。故云彈曲。爲扇繩。不墮斷常
<lb ed="X" n="0939a21"/><lb ed="R091" n="1015a18"/>者。不落斷見常見。斷常二見是外道見。發揮中道
<lb ed="X" n="0939a22"/><lb ed="R091" n="1015b01"/>者。卽離有無義。如外道問。人死不還。知無他世。謂
<lb ed="X" n="0939a23"/><lb ed="R091" n="1015b02"/>人死受苦。應當同還。甘受不還。故無他世。答曰。如
<lb ed="X" n="0939a24"/><lb ed="R091" n="1015b03"/>世罪人。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0939002" n="0939002"/>彼駐牢獄。甯得歸否。又問天何不歸。答曰。
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0939b" n="0939b"/>
<lb ed="X" n="0939b01"/><lb ed="R091" n="1015b04"/>墮廁得出。肯再入否。如是種種妙說諸義。增一阿
<lb ed="X" n="0939b02"/><lb ed="R091" n="1015b05"/>含經讚曰。善分別義。敷演敎乘。故云論議第一。</p>
<lb ed="X" n="0939b03"/><lb ed="R091" n="1015b06"/><p xml:id="pX22p0939b0301"><name role="" type="person">摩訶拘絺羅</name>者。此云大膝。舍利弗舅也。答問第一。
<lb ed="X" n="0939b04"/><lb ed="R091" n="1015b07"/>大膝者。從狀得名。舅者與舍利弗母是姊弟。舅往
<lb ed="X" n="0939b05"/><lb ed="R091" n="1015b08"/>姊家論勝議。時姊懷舍利弗在腹。舍利弗在母胎
<lb ed="X" n="0939b06"/><lb ed="R091" n="1015b09"/>中。能令母機辯迅發。舅不能答。遂發憤遊學。誓不
<lb ed="X" n="0939b07"/><lb ed="R091" n="1015b10"/>剪爪。讀十八種經。精通義理。以後有論勝議者。答
<lb ed="X" n="0939b08"/><lb ed="R091" n="1015b11"/>問如流。得四辯才。觸問能答。故云答問第一。</p>
<lb ed="X" n="0939b09"/><lb ed="R091" n="1015b12"/><p xml:id="pX22p0939b0901">離婆多者。梵語此云星宿。又云室宿。無倒亂第一。
<lb ed="X" n="0939b10"/><lb ed="R091" n="1015b13"/>星宿者。其母求星而生。因以爲名。室宿者。室供二
<lb ed="X" n="0939b11"/><lb ed="R091" n="1015b14"/>十八宿。其中第十三宿。或禱此星。故無倒亂也。心
<lb ed="X" n="0939b12"/><lb ed="R091" n="1015b15"/>正故不顚倒。心定故不散亂。故云無顚倒第一。</p>
<lb ed="X" n="0939b13"/><lb ed="R091" n="1015b16"/><p xml:id="pX22p0939b1301">周利槃陀伽者。梵語此云繼道。又云大路邊。僅持
<lb ed="X" n="0939b14"/><lb ed="R091" n="1015b17"/>半偈。得悟證果。繼道其母產時。還家不及。於半路
<lb ed="X" n="0939b15"/><lb ed="R091" n="1015b18"/>中產子。繼於途路之閒。故名繼道。大路者。母生二
<lb ed="X" n="0939b16"/><lb ed="R091" n="1016a01"/>子。皆於路邊。言大以別小也。半偈者。出家愚暗。久
<lb ed="X" n="0939b17"/><lb ed="R091" n="1016a02"/>無所解。兄先入道。怪其弟無學。遣令還俗。其弟雖
<lb ed="X" n="0939b18"/><lb ed="R091" n="1016a03"/>則還俗。常倚祇園門首。涕淚痛哭。佛憐而錄之。令
<lb ed="X" n="0939b19"/><lb ed="R091" n="1016a04"/>誦掃<g ref="#CB00416">箒</g>二字。誦掃忘<g ref="#CB00416">箒</g>。誦<g ref="#CB00416">箒</g>忘掃。每日久而誦之。
<lb ed="X" n="0939b20"/><lb ed="R091" n="1016a05"/>忽悟垢淨惑除。得阿羅漢道。</p>
<lb ed="X" n="0939b21"/><lb ed="R091" n="1016a06"/><p xml:id="pX22p0939b2101">難陀者。梵語此云善歡喜。又云牧牛難陀也。難陀
<lb ed="X" n="0939b22"/><lb ed="R091" n="1016a07"/>有三。<name role="" type="person">阿難陀</name>卽慶喜也。又云<name role="" type="person">孫陀羅難陀</name>。兼此牧
<lb ed="X" n="0939b23"/><lb ed="R091" n="1016a08"/>牛難陀爲三。以牧牛別餘二難陀也。</p>
<lb ed="X" n="0939b24"/><lb ed="R091" n="1016a09"/><p xml:id="pX22p0939b2401"><name role="" type="person">阿難陀</name>者。梵語此云慶喜。又云無染。佛之從弟。多
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0939c" n="0939c"/>
<lb ed="X" n="0939c01"/><lb ed="R091" n="1016a10"/>聞第一。慶喜者。佛成道日。誕生。王及臣民。旣聞太
<lb ed="X" n="0939c02"/><lb ed="R091" n="1016a11"/>子成道。又聞宮中誕子。合國忻喜。因以立名。慶喜
<lb ed="X" n="0939c03"/><lb ed="R091" n="1016a12"/>無染者。阿難隨佛入天宮龍宮。心無樂著。故名無
<lb ed="X" n="0939c04"/><lb ed="R091" n="1016a13"/>染。從弟者。佛乃<name role="" type="person">淨飯王</name>之子。阿難是<name role="" type="person">白飯王</name>之子。
<lb ed="X" n="0939c05"/><lb ed="R091" n="1016a14"/>二王昆季。故稱從弟。多聞者。阿難侍佛二十五年。
<lb ed="X" n="0939c06"/><lb ed="R091" n="1016a15"/>佛所說法。不忘一字。涅槃經稱阿難多聞士。又迦
<lb ed="X" n="0939c07"/><lb ed="R091" n="1016a16"/>葉尊者讚曰。佛法大海。流入阿難心是也。</p>
<lb ed="X" n="0939c08"/><lb ed="R091" n="1016a17"/><p xml:id="pX22p0939c0801">羅睺羅者。梵語此云覆障。或云執日。密行第一。覆
<lb ed="X" n="0939c09"/><lb ed="R091" n="1016a18"/>障者。本阿修羅名。能以手障日月。故名覆障。又云
<lb ed="X" n="0939c10"/><lb ed="R091" n="1016b01"/>執日障。此有二義。一者佛爲所障。不卽出家。尙未
<lb ed="X" n="0939c11"/><lb ed="R091" n="1016b02"/>有子。父王不許出家。後以指腹懷胎。方遂本志出
<lb ed="X" n="0939c12"/><lb ed="R091" n="1016b03"/>家。則佛被其障也。二者。羅睺羅六年在母胎中。皆
<lb ed="X" n="0939c13"/><lb ed="R091" n="1016b04"/>因夙世。曾塞鼠穴。閉之六日。今報六年在母腹。則
<lb ed="X" n="0939c14"/><lb ed="R091" n="1016b05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0939c1401" n="0939c1401"/><anchor xml:id="beg0939c1401" n="0939c1401"/>己<anchor xml:id="end0939c1401"/>自被障也。密行者。經云羅睺羅密行。惟我能知
<lb ed="X" n="0939c15"/><lb ed="R091" n="1016b06"/>之。惟佛能知。則菩薩聲聞。皆不能知。況凡夫乎。積
<lb ed="X" n="0939c16"/><lb ed="R091" n="1016b07"/>行而人不知。故云密行第一。</p>
<lb ed="X" n="0939c17"/><lb ed="R091" n="1016b08"/><p xml:id="pX22p0939c1701"><name role="" type="person">憍梵波提</name>者。梵語此云牛呞。受天供養第一。牛呞
<lb ed="X" n="0939c18"/><lb ed="R091" n="1016b09"/>者。過去世中。輕弄沙門。今報牛呞。又五百世曾爲
<lb ed="X" n="0939c19"/><lb ed="R091" n="1016b10"/>牛故。牛雖不食。恒事虗哨。餘報未盡。故稱此名。受
<lb ed="X" n="0939c20"/><lb ed="R091" n="1016b11"/>天供養。馬麥之報。彼獨於天上尸利沙園受供。又
<lb ed="X" n="0939c21"/><lb ed="R091" n="1016b12"/>凡夫觀形。不知觀德。多輕之者。恐人譏笑遭愆。常
<lb ed="X" n="0939c22"/><lb ed="R091" n="1016b13"/>居天上。諸天敬奉。故云受天供養第一。</p>
<lb ed="X" n="0939c23"/><lb ed="R091" n="1016b14"/><p xml:id="pX22p0939c2301"><name role="" type="person">賓頭盧</name>頗羅墮者。梵語上三字。此云不動。名也。下
<lb ed="X" n="0939c24"/><lb ed="R091" n="1016b15"/>三字。此云利根。姓也。應供第一。柰耶律云。樹提長
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0940a" n="0940a"/>
<lb ed="X" n="0940a01"/><lb ed="R091" n="1016b16"/>者。以旃檀鉢安置刹頂。號於衆云。有神力能取者。
<lb ed="X" n="0940a02"/><lb ed="R091" n="1016b17"/>卽當與之。賓頭羅尊者。現神通取鉢。佛呵責令不
<lb ed="X" n="0940a03"/><lb ed="R091" n="1016b18"/>許入滅。留身久住。應末世供。爲大福田也。故云應
<lb ed="X" n="0940a04"/><lb ed="R091" n="1017a01"/>供第一。</p>
<lb ed="X" n="0940a05"/><lb ed="R091" n="1017a02"/><p xml:id="pX22p0940a0501"><name role="" type="person">迦留陀夷</name>者。梵語。此云黑光。黑光者顏容麤黑故。
<lb ed="X" n="0940a06"/><lb ed="R091" n="1017a03"/>又黑色光耀。異常黑故。夜行乞食。人皆驚怕。佛禁
<lb ed="X" n="0940a07"/><lb ed="R091" n="1017a04"/>夜行。由此制也。</p>
<lb ed="X" n="0940a08"/><lb ed="R091" n="1017a05"/><p xml:id="pX22p0940a0801"><name role="" type="person">摩訶劫賓那</name>者。梵語。此云房宿。知星宿第一。房宿
<lb ed="X" n="0940a09"/><lb ed="R091" n="1017a06"/>者。二十八宿中第四宿也。父母禱此星而誕生。又
<lb ed="X" n="0940a10"/><lb ed="R091" n="1017a07"/>云<name role="" type="person">劫賓那</name>。初出家時。一心欲到佛處聽法。行到半
<lb ed="X" n="0940a11"/><lb ed="R091" n="1017a08"/>路。遭雨不能行。寄食於陶舍。又有一比丘來。共宿
<lb ed="X" n="0940a12"/><lb ed="R091" n="1017a09"/>陶舍。彼比丘者。卽佛化身。與<name role="" type="person">劫賓那</name>尊者說法。聞
<lb ed="X" n="0940a13"/><lb ed="R091" n="1017a10"/>法悟道。知星宿者。不假璣衡。通曉天象。故云知星
<lb ed="X" n="0940a14"/><lb ed="R091" n="1017a11"/>宿第一。</p>
<lb ed="X" n="0940a15"/><lb ed="R091" n="1017a12"/><p xml:id="pX22p0940a1501"><name role="" type="person">薄拘羅</name>者。梵語。此云善容。壽命第一。善容者。顏貌
<lb ed="X" n="0940a16"/><lb ed="R091" n="1017a13"/>端正故。壽命者。壽年百有六十。故云壽命第一。由
<lb ed="X" n="0940a17"/><lb ed="R091" n="1017a14"/>往昔持不殺戒。九十一劫。壽不終夭。又云。往昔曾
<lb ed="X" n="0940a18"/><lb ed="R091" n="1017a15"/>施一病僧訶梨勒果。感報五不死。初生現異。母以
<lb ed="X" n="0940a19"/><lb ed="R091" n="1017a16"/>爲怪。置之熬中不死。復置釜盤不死。復擲於海中。
<lb ed="X" n="0940a20"/><lb ed="R091" n="1017a17"/>大魚吞之。爲人所獲。刀破子現。一無所損。火不能
<lb ed="X" n="0940a21"/><lb ed="R091" n="1017a18"/>燒。湯不能煑。水不能淹。魚不能噬。刀不能割。名五
<lb ed="X" n="0940a22"/><lb ed="R091" n="1017b01"/>不死。亦稱第一。</p>
<lb ed="X" n="0940a23"/><lb ed="R091" n="1017b02"/><p xml:id="pX22p0940a2301">阿<g ref="#CB00145">㝹</g>樓<g ref="#CB00501">䭾</g>者。梵語。亦云阿那律陀。此云無貧。亦云
<lb ed="X" n="0940a24"/><lb ed="R091" n="1017b03"/>無滅。又云如意。天眼第一。無貧者。往昔於饑世。曾
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0940b" n="0940b"/>
<lb ed="X" n="0940b01"/><lb ed="R091" n="1017b04"/>以稷飯施辟支佛。九十一劫。資用充足。至今不滅。
<lb ed="X" n="0940b02"/><lb ed="R091" n="1017b05"/>所求如意。故有無貧等三譯。天眼第一者。出家以
<lb ed="X" n="0940b03"/><lb ed="R091" n="1017b06"/>來。貪眠。佛說法時。昏睡不醒。佛乃呵責。比之恐墮
<lb ed="X" n="0940b04"/><lb ed="R091" n="1017b07"/>螺蛤。阿那律尊者聞之。當時發憤精進。經七晝夜
<lb ed="X" n="0940b05"/><lb ed="R091" n="1017b08"/>眼不交睫。失其雙目。佛敎修習樂見。照明金剛三
<lb ed="X" n="0940b06"/><lb ed="R091" n="1017b09"/>昧。遂得天眼。觀三千大千世界。如觀掌中果。故云
<lb ed="X" n="0940b07"/><lb ed="R091" n="1017b10"/>天眼第一。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0940b08"/><lb ed="R091" n="1017b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0940b0801">如是等諸大弟子。幷諸菩薩摩訶薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0940b09"/><lb ed="R091" n="1017b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0940b0901">如是等者。例餘千二百五十人俱也。諸大弟子者。
<lb ed="X" n="0940b10"/><lb ed="R091" n="1017b13"/>卽前十六尊宿也。各有德業因緣。前文叙明。幷者。
<lb ed="X" n="0940b11"/><lb ed="R091" n="1017b14"/>佛說此經。不但千二百五十人俱。諸大弟子能聞。
<lb ed="X" n="0940b12"/><lb ed="R091" n="1017b15"/>在會大士。及諸菩薩摩訶薩。亦皆同聞。</p>
<lb ed="X" n="0940b13"/><lb ed="R091" n="1017b16"/><p xml:id="pX22p0940b1301">菩薩者。梵語。具云菩提薩埵。今擧二字。省文也。此
<lb ed="X" n="0940b14"/><lb ed="R091" n="1017b17"/>云覺有情。覺有情者。覺是所求之果。有情是能求
<lb ed="X" n="0940b15"/><lb ed="R091" n="1017b18"/>之人。以<anchor xml:id="nkr_note_add_0940b1501" n="0940b1501"/><anchor xml:id="beg0940b1501" n="0940b1501"/>己<anchor xml:id="end0940b1501"/>之心。悟佛之理也。摩訶薩者。菩薩中大
<lb ed="X" n="0940b16"/><lb ed="R091" n="1018a01"/>菩薩也。如文殊普賢觀音彌勒等。皆稱摩訶薩。非
<lb ed="X" n="0940b17"/><lb ed="R091" n="1018a02"/>謂初心。十信。十住。十行。十回向等也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0940b18"/><lb ed="R091" n="1018a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0940b1801"><name role="" type="person">文殊師利</name>法王子。<name role="" type="person">阿逸多</name>菩薩。乾陀訶提菩薩。常精
<lb ed="X" n="0940b19"/><lb ed="R091" n="1018a04"/>進菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0940b20"/><lb ed="R091" n="1018a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0940b2001"><name role="" type="person">文殊師利</name>者。梵語。亦云曼殊室利。此云妙首。亦云
<lb ed="X" n="0940b21"/><lb ed="R091" n="1018a06"/><name role="" type="person">妙吉祥</name>。又云妙德。妙首者。華嚴經表三法門。曰信
<lb ed="X" n="0940b22"/><lb ed="R091" n="1018a07"/>行智。妙首信也。所謂信爲六度之頭首。長養萬行
<lb ed="X" n="0940b23"/><lb ed="R091" n="1018a08"/>諸善根。<name role="" type="person">妙吉祥</name>者。行也。經云。一切世閒。親近供養
<lb ed="X" n="0940b24"/><lb ed="R091" n="1018a09"/>讚嘆。名<name role="" type="person">妙吉祥</name>。又眞諦云。於怨親中。平等不爲損
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0940c" n="0940c"/>
<lb ed="X" n="0940c01"/><lb ed="R091" n="1018a10"/>惱。是<name role="" type="person">妙吉祥</name>。又生時有十種瑞。一光明滿室。乃至
<lb ed="X" n="0940c02"/><lb ed="R091" n="1018a11"/>十名<name role="" type="person">妙吉祥</name>。妙德者。智也。文殊是過去七佛之師。
<lb ed="X" n="0940c03"/><lb ed="R091" n="1018a12"/>豈非妙德。法王子者。佛爲法王。菩薩入法王位。名
<lb ed="X" n="0940c04"/><lb ed="R091" n="1018a13"/>法王子。或問曰。凡菩薩皆稱法王子。獨稱文殊何
<lb ed="X" n="0940c05"/><lb ed="R091" n="1018a14"/>也。答曰。文殊大智獨尊。凡諸經中常爲菩薩上首
<lb ed="X" n="0940c06"/><lb ed="R091" n="1018a15"/>故。佛例舍利弗智慧第一。文殊大智獨尊。此經爲
<lb ed="X" n="0940c07"/><lb ed="R091" n="1018a16"/>智方能信受。一心念佛。始知修淨業者。非是淺智
<lb ed="X" n="0940c08"/><lb ed="R091" n="1018a17"/>淺識所能信也。</p>
<lb ed="X" n="0940c09"/><lb ed="R091" n="1018a18"/><p xml:id="pX22p0940c0901"><name role="" type="person">阿逸多</name>者。梵語。此云無能勝。卽彌勒菩薩也。彌勒
<lb ed="X" n="0940c10"/><lb ed="R091" n="1018b01"/>者梵語。此云慈氏。姓也。<name role="" type="person">阿逸多</name>者。名也。具足當云
<lb ed="X" n="0940c11"/><lb ed="R091" n="1018b02"/>慈無能勝。彌勒菩薩。在母胎中。卽有慈心。又過去
<lb ed="X" n="0940c12"/><lb ed="R091" n="1018b03"/>弗沙佛時。與釋迦如來。同發菩提心。常修慈定。今
<lb ed="X" n="0940c13"/><lb ed="R091" n="1018b04"/>釋迦成佛。授記入兜率內院補處。當來下生。彌勒
<lb ed="X" n="0940c14"/><lb ed="R091" n="1018b05"/>尊佛。旣聞此經。龍華會上。必說此經。當知此經。流
<lb ed="X" n="0940c15"/><lb ed="R091" n="1018b06"/>通無盡矣。</p>
<lb ed="X" n="0940c16"/><lb ed="R091" n="1018b07"/><p xml:id="pX22p0940c1601">乾陀訶提者。梵語。此云不休息。不休息者。修諸梵
<lb ed="X" n="0940c17"/><lb ed="R091" n="1018b08"/>行。歷恒河沙劫。然後授記。經此多劫。未曾休息。又
<lb ed="X" n="0940c18"/><lb ed="R091" n="1018b09"/>如來修進度時。名大師。太子求如意珠。雨寶濟貧
<lb ed="X" n="0940c19"/><lb ed="R091" n="1018b10"/>得珠墮海。抒海取珠。諸天問言。抒海何爲。答曰。得
<lb ed="X" n="0940c20"/><lb ed="R091" n="1018b11"/>珠墮海。故抒取之。天云。海水如何得竭。答曰。海水
<lb ed="X" n="0940c21"/><lb ed="R091" n="1018b12"/>不竭。我終不休。天知心固。共助抒之。水卽滅半。龍
<lb ed="X" n="0940c22"/><lb ed="R091" n="1018b13"/>恐海乾。送珠還之。此是不休息義。</p>
<lb ed="X" n="0940c23"/><lb ed="R091" n="1018b14"/><p xml:id="pX22p0940c2301">常精進者。寶積經云。此菩薩爲度一切衆生。經無
<lb ed="X" n="0940c24"/><lb ed="R091" n="1018b15"/>量劫。隨逐不捨。猶未受化。曾無一念棄捨之心。乃
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0941a" n="0941a"/>
<lb ed="X" n="0941a01"/><lb ed="R091" n="1018b16"/>精進之至極也。此二菩薩。名雖有別。德業無二也。
<lb ed="X" n="0941a02"/><lb ed="R091" n="1018b17"/>應知淨業法門。務必菩提心而不退。方可德業成
<lb ed="X" n="0941a03"/><lb ed="R091" n="1018b18"/>就也。要在制心一處。不令散亂。念念相續。繫緣佛。
<lb ed="X" n="0941a04"/><lb ed="R091" n="1019a01"/>號無有棄捨之心。自然念成一片。無明業識漸漸
<lb ed="X" n="0941a05"/><lb ed="R091" n="1019a02"/>消滅。唯有一句阿彌陀佛。歷歷現前。便是常精進
<lb ed="X" n="0941a06"/><lb ed="R091" n="1019a03"/>菩薩。常精進便是不休息。不休息便是實相念。實
<lb ed="X" n="0941a07"/><lb ed="R091" n="1019a04"/>相念卽是無念無念。名爲眞念也。果能如是念佛。
<lb ed="X" n="0941a08"/><lb ed="R091" n="1019a05"/>往生上品。決定無疑也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941a09"/><lb ed="R091" n="1019a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0941a0901">與如是等諸大菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941a10"/><lb ed="R091" n="1019a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0941a1001">與如是等諸大菩薩者。結上例餘同前。就當經則
<lb ed="X" n="0941a11"/><lb ed="R091" n="1019a08"/>表信行願三成淨土因故。同前者。結上文殊彌勒
<lb ed="X" n="0941a12"/><lb ed="R091" n="1019a09"/>等。例餘則普賢觀音一切菩薩也。信行願者。妙首
<lb ed="X" n="0941a13"/><lb ed="R091" n="1019a10"/>表信。凡求淨因。信爲最先。經云。若有信者。應當發
<lb ed="X" n="0941a14"/><lb ed="R091" n="1019a11"/>願是也。精進表願行。精者不襍。進者不退。不襍者。
<lb ed="X" n="0941a15"/><lb ed="R091" n="1019a12"/>經云。一心不亂。不退者。經云不退轉菩提也。不休
<lb ed="X" n="0941a16"/><lb ed="R091" n="1019a13"/>息者。卽不退義。又彌勒慈行。乾陀梵行。觀經云。慈
<lb ed="X" n="0941a17"/><lb ed="R091" n="1019a14"/>心不殺。具諸戒行是也。成淨土因者。列諸菩薩。非
<lb ed="X" n="0941a18"/><lb ed="R091" n="1019a15"/>無因故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941a19"/><lb ed="R091" n="1019a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0941a1901">及釋提桓因等。無量諸天大衆俱。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941a20"/><lb ed="R091" n="1019a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0941a2001">及者。言淨土法門。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0941a2001" n="0941a2001"/><anchor xml:id="beg0941a2001" n="0941a2001"/>但<anchor xml:id="end0941a2001"/>諸聖與會。一切諸天梵衆。
<lb ed="X" n="0941a21"/><lb ed="R091" n="1019a18"/>皆能同聞。釋提桓因者。具云釋迦提婆。因提。釋迦
<lb ed="X" n="0941a22"/><lb ed="R091" n="1019b01"/>者。此云能。提婆因提者此云天主。乃<name role="" type="person">忉利天</name>爲欲
<lb ed="X" n="0941a23"/><lb ed="R091" n="1019b02"/>界主也。過去迦葉佛欲滅時。有一女人發心修塔。
<lb ed="X" n="0941a24"/><lb ed="R091" n="1019b03"/>三十二人助之。今天主。卽女人也。統四方三十二
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0941b" n="0941b"/>
<lb ed="X" n="0941b01"/><lb ed="R091" n="1019b04"/>天。卽三十二人也。無量者該欲界。色界。無色界諸
<lb ed="X" n="0941b02"/><lb ed="R091" n="1019b05"/>天也。大衆者。諸天而下。人及修羅六道一切衆生
<lb ed="X" n="0941b03"/><lb ed="R091" n="1019b06"/>也。俱者。與諸菩薩諸天大衆俱也。</p><p xml:id="pX22p0941b0314" cb:place="inline">○序分竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941b04"/><lb ed="R091" n="1019b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0941b0401">爾時佛吿長老舍利弗。從是西方。過十萬億佛土。有
<lb ed="X" n="0941b05"/><lb ed="R091" n="1019b08"/>世界。名曰極樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941b06"/><lb ed="R091" n="1019b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0941b0601">此下文屬正宗。以前是序引。後是流通。唯此爲一
<lb ed="X" n="0941b07"/><lb ed="R091" n="1019b10"/>經。正宗之大義也。爾時者。當彼六種成就時也。佛
<lb ed="X" n="0941b08"/><lb ed="R091" n="1019b11"/>吿者。無問自說。欲速說此法故。吿舍利弗。是智慧
<lb ed="X" n="0941b09"/><lb ed="R091" n="1019b12"/>第一。能信受此法。從是西方過者。從此<name role="" type="person">娑婆世界</name>。
<lb ed="X" n="0941b10"/><lb ed="R091" n="1019b13"/>向西而去。名過佛土。一大千世界。名一佛土。過如
<lb ed="X" n="0941b11"/><lb ed="R091" n="1019b14"/>是佛土。至十萬億佛土。言去此西方。遠之又遠矣。
<lb ed="X" n="0941b12"/><lb ed="R091" n="1019b15"/>往往修淨業者。念到此處。退失道心。自忖云。十萬
<lb ed="X" n="0941b13"/><lb ed="R091" n="1019b16"/>億佛土。如何能到。故不行也。須知十萬億佛土。不
<lb ed="X" n="0941b14"/><lb ed="R091" n="1019b17"/>勞彈指。卽登淨土。親見彌陀。只要當人信得及。勤
<lb ed="X" n="0941b15"/><lb ed="R091" n="1019b18"/>持佛號。久而久之。忽然心忘佛現。卽過十萬億佛
<lb ed="X" n="0941b16"/><lb ed="R091" n="1020a01"/>土矣。不見淨土文云。於一念頃。生<name role="" type="person">極樂國</name>是也。極
<lb ed="X" n="0941b17"/><lb ed="R091" n="1020a02"/>樂者。梵語須摩提。此云安養。又云安樂淸泰等。皆
<lb ed="X" n="0941b18"/><lb ed="R091" n="1020a03"/>極樂義。又經云。佛土有四。一<name role="" type="person">常寂光土</name>。諸佛究竟。
<lb ed="X" n="0941b19"/><lb ed="R091" n="1020a04"/>極果所居二實報莊嚴土。法身大士所居。三方便
<lb ed="X" n="0941b20"/><lb ed="R091" n="1020a05"/>有餘土。三乘人所居。四凡聖同居土。四聖六凡所
<lb ed="X" n="0941b21"/><lb ed="R091" n="1020a06"/>居。雲棲云。今此極樂。是凡聖同居土。而亦同前三
<lb ed="X" n="0941b22"/><lb ed="R091" n="1020a07"/>土。則通常寂光矣。葢眞極樂。唯常寂光是。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941b23"/><lb ed="R091" n="1020a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0941b2301">其土有佛。號阿彌陀。今現在說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941b24"/><lb ed="R091" n="1020a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0941b2401">其者。承上土必有人。指能依之人曰佛。佛必有號。
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0941c" n="0941c"/>
<lb ed="X" n="0941c01"/><lb ed="R091" n="1020a10"/>曰阿彌陀。過去未來。皆有佛度生。度生之軌。曰現
<lb ed="X" n="0941c02"/><lb ed="R091" n="1020a11"/>在說法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941c03"/><lb ed="R091" n="1020a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0941c0301">舍利弗。彼土何故名爲極樂。其國衆生。無有衆苦。但
<lb ed="X" n="0941c04"/><lb ed="R091" n="1020a13"/>受諸樂。故名極樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0941c05"/><lb ed="R091" n="1020a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0941c0501">其國衆生者。指<name role="" type="person">極樂世界</name>之衆生。皆是有德之士。
<lb ed="X" n="0941c06"/><lb ed="R091" n="1020a15"/>非謂<name role="" type="person">娑婆世界</name>之衆生。若論<name role="" type="person">娑婆世界</name>衆生。人人
<lb ed="X" n="0941c07"/><lb ed="R091" n="1020a16"/>皆有佛性。自從無始以來。一念妄動。迷失眞性。所
<lb ed="X" n="0941c08"/><lb ed="R091" n="1020a17"/>以背覺合塵。沉淪苦趣。作種種業。受種種苦。累生
<lb ed="X" n="0941c09"/><lb ed="R091" n="1020a18"/>累刼。無有了期。若能一念回光。返照淨土。則衆生
<lb ed="X" n="0941c10"/><lb ed="R091" n="1020b01"/>心而爲佛性也。衆苦者。苦是逼惱義。謂三苦。五苦。
<lb ed="X" n="0941c11"/><lb ed="R091" n="1020b02"/>八苦。乃至百一十苦。三苦者。一苦苦。謂受漏身。是
<lb ed="X" n="0941c12"/><lb ed="R091" n="1020b03"/>名爲苦。更加種種逼惱。則苦而復苦。是爲欲界苦
<lb ed="X" n="0941c13"/><lb ed="R091" n="1020b04"/>也。二壞苦。謂當樂壞時。不勝憂惱。是爲色界苦也。
<lb ed="X" n="0941c14"/><lb ed="R091" n="1020b05"/>三行苦。謂此苦處中卽不苦不樂。念念遷流。是爲
<lb ed="X" n="0941c15"/><lb ed="R091" n="1020b06"/>無色界苦也。此是三界苦。是名三苦也。五苦者。謂
<lb ed="X" n="0941c16"/><lb ed="R091" n="1020b07"/>生老病死苦是也。八苦者。一生居胎獄苦。二老厭
<lb ed="X" n="0941c17"/><lb ed="R091" n="1020b08"/>龍鍾苦。三病受痛疴苦。四死悲分散苦。五求不得
<lb ed="X" n="0941c18"/><lb ed="R091" n="1020b09"/>苦。六愛別離苦。七怨憎會苦。八五陰盛苦。此是八
<lb ed="X" n="0941c19"/><lb ed="R091" n="1020b10"/>苦也。百一十苦者。一無差別流轉苦。二欲癡苦。乃
<lb ed="X" n="0941c20"/><lb ed="R091" n="1020b11"/>至五十五苦。次九種苦。於九種苦中。又次第疊開。
<lb ed="X" n="0941c21"/><lb ed="R091" n="1020b12"/>成五十五苦。合之爲百一十苦。以上衆苦。極樂皆
<lb ed="X" n="0941c22"/><lb ed="R091" n="1020b13"/>無。是名無有衆苦也。但受諸樂者。下文叙明。如實
<lb ed="X" n="0941c23"/><lb ed="R091" n="1020b14"/>而言。苦旣不立。樂亦何存。苦樂雙忘。是平等法。如
<lb ed="X" n="0941c24"/><lb ed="R091" n="1020b15"/>斯之樂。故名極樂也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0942a" n="0942a"/>
<lb ed="X" n="0942a01"/><lb ed="R091" n="1020b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0942a0101">又舍利弗。<name role="" type="person">極樂國</name>土。七重欄楯。七重羅網。七重行樹。
<lb ed="X" n="0942a02"/><lb ed="R091" n="1020b17"/>皆是四寶周帀圍繞。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942a03"/><lb ed="R091" n="1020b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0942a0301">此正明樂事也。橫曰欄。直曰楯。網是寶。羅是羅布。
<lb ed="X" n="0942a04"/><lb ed="R091" n="1021a01"/>樹皆成行。故曰。欄楯。圍於樹外。羅網覆於樹上。重
<lb ed="X" n="0942a05"/><lb ed="R091" n="1021a02"/>重相閒。其數皆七。悉以金銀琉璃玻瓈四寶周圍
<lb ed="X" n="0942a06"/><lb ed="R091" n="1021a03"/>嚴飾。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942a07"/><lb ed="R091" n="1021a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0942a0701">是故彼國。名爲極樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942a08"/><lb ed="R091" n="1021a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0942a0801">是故二句。先結前欄楯等。例下寶池。乃至風樹等。
<lb ed="X" n="0942a09"/><lb ed="R091" n="1021a06"/>種種莊嚴。故名極樂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942a10"/><lb ed="R091" n="1021a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0942a1001">又舍利弗。<name role="" type="person">極樂國</name>土。有七寶池。八功德水。充滿其中。
<lb ed="X" n="0942a11"/><lb ed="R091" n="1021a08"/>池底純以金沙布地。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942a12"/><lb ed="R091" n="1021a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0942a1201">又舍利弗者。承上吿舍利弗言。不但陸地莊嚴。有
<lb ed="X" n="0942a13"/><lb ed="R091" n="1021a10"/>如是欄楯羅網行樹。抑且池水莊嚴。亦復勝妙無
<lb ed="X" n="0942a14"/><lb ed="R091" n="1021a11"/>比也。有七寶池者。七寶所成。池中之水。亦七寶成。
<lb ed="X" n="0942a15"/><lb ed="R091" n="1021a12"/>七寶者。金銀琉璃玻瓈硨磲赤珠瑪瑙。是名七寶
<lb ed="X" n="0942a16"/><lb ed="R091" n="1021a13"/>八功德水者。一澄淨。二淸冷。三甘美。四輕輭。五潤
<lb ed="X" n="0942a17"/><lb ed="R091" n="1021a14"/>澤。六安和。七除飢渴。八長養諸根。具八種功德。利
<lb ed="X" n="0942a18"/><lb ed="R091" n="1021a15"/>益衆生也。池底金沙者。金沙爲底。無泥滓也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942a19"/><lb ed="R091" n="1021a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0942a1901">四邊階道。金銀琉璃玻瓈合成。上有樓閣。亦以金銀
<lb ed="X" n="0942a20"/><lb ed="R091" n="1021a17"/>琉璃。玻瓈。硨磲。赤珠。瑪瑙。而嚴飾之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942a21"/><lb ed="R091" n="1021a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0942a2101">四邊者。中爲七寶池水。周圍四面爲階道。階道者。
<lb ed="X" n="0942a22"/><lb ed="R091" n="1021b01"/>離地曰階。坦途曰道。樓閣者。重屋曰樓。岑樓曰閣。
<lb ed="X" n="0942a23"/><lb ed="R091" n="1021b02"/>金銀者。世閒通寶。琉璃者。此云靑色寶。又云不遠。
<lb ed="X" n="0942a24"/><lb ed="R091" n="1021b03"/>去<name role="" type="person">波羅柰國</name>不遠。卽有此寶。玻瓈者。此云水玉。卽
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0942b" n="0942b"/>
<lb ed="X" n="0942b01"/><lb ed="R091" n="1021b04"/>水晶也。硨磲者。此云大貝。乃海中介蟲也。大者爲
<lb ed="X" n="0942b02"/><lb ed="R091" n="1021b05"/>寶。赤珠者。珠之紅色。瑪瑙者。或云丹丘野鬼之血
<lb ed="X" n="0942b03"/><lb ed="R091" n="1021b06"/>所化。嚴者。整齊義。飾者。文彩義。以此衆寶而嚴飾
<lb ed="X" n="0942b04"/><lb ed="R091" n="1021b07"/>之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942b05"/><lb ed="R091" n="1021b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0942b0501">池中蓮華。大如車輪。靑色靑光。黃色黃光。赤色赤光。
<lb ed="X" n="0942b06"/><lb ed="R091" n="1021b09"/>白色白光。微妙香潔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942b07"/><lb ed="R091" n="1021b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0942b0701">上言池外。今表池中。蓮華者具有四色。謂靑黃赤
<lb ed="X" n="0942b08"/><lb ed="R091" n="1021b11"/>白等色皆有光。靑蓮華者。彼云優鉢羅華。黃蓮華
<lb ed="X" n="0942b09"/><lb ed="R091" n="1021b12"/>者。彼云拘勿頭華。赤蓮華者。彼云鉢特摩華。白蓮
<lb ed="X" n="0942b10"/><lb ed="R091" n="1021b13"/>華者。彼云芬陀利華。此華未開。彼云屈摩羅。此華
<lb ed="X" n="0942b11"/><lb ed="R091" n="1021b14"/>將落。彼云迦摩羅。此華處中閒開。彼云芬陀利。卽
<lb ed="X" n="0942b12"/><lb ed="R091" n="1021b15"/>白蓮華也。車輪者。大小形相未定。隨機所見。故云
<lb ed="X" n="0942b13"/><lb ed="R091" n="1021b16"/>微。因果同時。處染常淨。故云妙。華出金沙。香中之
<lb ed="X" n="0942b14"/><lb ed="R091" n="1021b17"/>香。故云香。潔中之潔。故云微妙香潔。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942b15"/><lb ed="R091" n="1021b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0942b1501">舍利弗<name role="" type="person">極樂國</name>土。成就如是功德莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942b16"/><lb ed="R091" n="1022a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0942b1601">如上種種莊嚴。皆是阿<name role="" type="person">彌陀佛國</name>中。爲法藏比丘
<lb ed="X" n="0942b17"/><lb ed="R091" n="1022a02"/>時。發大願所修。大行無量功德。後三成就。皆同此
<lb ed="X" n="0942b18"/><lb ed="R091" n="1022a03"/>義。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942b19"/><lb ed="R091" n="1022a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0942b1901">又舍利弗。彼佛國土。常作天樂。黃金爲地。晝夜六時。
<lb ed="X" n="0942b20"/><lb ed="R091" n="1022a05"/>雨天曼陀羅華。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942b21"/><lb ed="R091" n="1022a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0942b2101">前叙寶池。今言金地。常作天樂者。謂諸天所作之
<lb ed="X" n="0942b22"/><lb ed="R091" n="1022a07"/>樂。非是人閒所有。人閒之樂。須要自作自彈。天樂
<lb ed="X" n="0942b23"/><lb ed="R091" n="1022a08"/>自鳴。故云常作天樂也。今修淨業者。果能一心不
<lb ed="X" n="0942b24"/><lb ed="R091" n="1022a09"/>亂。念佛到臨命終時。自有天樂。迎空而來接引。則
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0942c" n="0942c"/>
<lb ed="X" n="0942c01"/><lb ed="R091" n="1022a10"/>天樂自鳴也。黃金爲地者。謂<name role="" type="person">極樂世界</name>。上則樂作
<lb ed="X" n="0942c02"/><lb ed="R091" n="1022a11"/>於天。下則金嚴其地。而居此黃金地上。不獨耳聞
<lb ed="X" n="0942c03"/><lb ed="R091" n="1022a12"/>天樂。亦且眼見天華也。黃金者。謂琉璃地上皆是
<lb ed="X" n="0942c04"/><lb ed="R091" n="1022a13"/>黃金。然亦阿彌陀佛願力所成。此則地面之莊嚴
<lb ed="X" n="0942c05"/><lb ed="R091" n="1022a14"/>也。晝夜六時者。以花開鳥鳴爲晝。花合鳥棲爲夜。
<lb ed="X" n="0942c06"/><lb ed="R091" n="1022a15"/>雨天曼陀羅華者。天華也。又云適意。適意者。適悅
<lb ed="X" n="0942c07"/><lb ed="R091" n="1022a16"/>人意也。不見道須菩提宴坐。帝釋散華。須菩提問。
<lb ed="X" n="0942c08"/><lb ed="R091" n="1022a17"/>空中散華。當是何人。答曰。我乃天帝也。以尊者善
<lb ed="X" n="0942c09"/><lb ed="R091" n="1022a18"/>說般若。故以散花供養。應知心淨則佛土淨。則諸
<lb ed="X" n="0942c10"/><lb ed="R091" n="1022b01"/>念不生。萬法空寂。卽是善說般若義。所以感動諸
<lb ed="X" n="0942c11"/><lb ed="R091" n="1022b02"/>天。散華供養。能如是淨心念佛。往生又何疑也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942c12"/><lb ed="R091" n="1022b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0942c1201">其土衆生。常以淸旦。各以衣裓盛衆妙華。供養他方
<lb ed="X" n="0942c13"/><lb ed="R091" n="1022b04"/>十萬億佛。卽以食時。還到本國。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942c14"/><lb ed="R091" n="1022b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0942c1401">其土衆生者。指初心凡夫。往生淨土。皆名衆生。常
<lb ed="X" n="0942c15"/><lb ed="R091" n="1022b06"/>者。日日恒然。無有勞厭之心也。淸旦者。於晝最先
<lb ed="X" n="0942c16"/><lb ed="R091" n="1022b07"/>之時也各者。人人皆然。無有一衆生懈怠也。以衣
<lb ed="X" n="0942c17"/><lb ed="R091" n="1022b08"/>裓盛華者。取至誠心淨也。盛衆妙華者。供養他方
<lb ed="X" n="0942c18"/><lb ed="R091" n="1022b09"/>諸佛也。衣裓者。彼國喚作盛華之器。或言衣襟。而
<lb ed="X" n="0942c19"/><lb ed="R091" n="1022b10"/>以衣襟盛華供佛也。他方者。自本國而往他方也
<lb ed="X" n="0942c20"/><lb ed="R091" n="1022b11"/>十萬億佛土者。一佛一大千土。言遠之又遠也。食
<lb ed="X" n="0942c21"/><lb ed="R091" n="1022b12"/>時者。晨齋之時也。還到本國者。淸旦盛華。供養十
<lb ed="X" n="0942c22"/><lb ed="R091" n="1022b13"/>萬億佛畢。還到本國。猶在晨齋之時。往來之速。亦
<lb ed="X" n="0942c23"/><lb ed="R091" n="1022b14"/>是阿彌陀佛成就神足之力也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0942c24"/><lb ed="R091" n="1022b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0942c2401">飯食經行。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0943a" n="0943a"/>
<lb ed="X" n="0943a01"/><lb ed="R091" n="1022b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0943a0101">前言食時。今說飯畢。飯食者。能住持身命。令不斷
<lb ed="X" n="0943a02"/><lb ed="R091" n="1022b17"/>壞。長養聖胎。故名爲食。經行者。令不放逸故。又古
<lb ed="X" n="0943a03"/><lb ed="R091" n="1022b18"/>德云。有佛處不得住。無佛處卽走過。如是而行。名
<lb ed="X" n="0943a04"/><lb ed="R091" n="1023a01"/>爲經行。擧足動步。時時踏著天甯。而今要問同志
<lb ed="X" n="0943a05"/><lb ed="R091" n="1023a02"/>善友。及朝山拜頂諸師。且道踏著個甚麼。若向此
<lb ed="X" n="0943a06"/><lb ed="R091" n="1023a03"/>處領會得。決定往生淨土。如其不能領會。埋頭喫
<lb ed="X" n="0943a07"/><lb ed="R091" n="1023a04"/>飯。空過一生。翫水觀山。徒勞萬里。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943a08"/><lb ed="R091" n="1023a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0943a0801">舍利弗。<name role="" type="person">極樂國</name>土。成就如是功德莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943a09"/><lb ed="R091" n="1023a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0943a0901">此結上天樂天華等。種種功德莊嚴。皆是阿彌陀
<lb ed="X" n="0943a10"/><lb ed="R091" n="1023a07"/>佛願力成就也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943a11"/><lb ed="R091" n="1023a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0943a1101">復次舍利弗。彼國常有種種奇妙襍色之鳥。白鶴孔
<lb ed="X" n="0943a12"/><lb ed="R091" n="1023a09"/><g ref="#CB15179">雀</g>。鸚鵡。舍利。迦陵頻伽。共命之鳥。是諸衆鳥。晝夜六
<lb ed="X" n="0943a13"/><lb ed="R091" n="1023a10"/>時。出和雅音。其音演暢。五根。五力。七菩提分。八聖道
<lb ed="X" n="0943a14"/><lb ed="R091" n="1023a11"/>分。如是等法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943a15"/><lb ed="R091" n="1023a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0943a1501">復次者。再言也。種種奇妙者。先言諸天散花。此言
<lb ed="X" n="0943a16"/><lb ed="R091" n="1023a13"/>禽樹成音。種種奇妙。形殊衆鳥曰奇。音能說法曰
<lb ed="X" n="0943a17"/><lb ed="R091" n="1023a14"/>妙。下文衆鳥。悉皆奇妙。非凡鳥可比。襍色者美觀
<lb ed="X" n="0943a18"/><lb ed="R091" n="1023a15"/>衆鳥之色。白鶴孔<g ref="#CB15179">雀</g>鸚鵡。常見可知。舍利者。此云
<lb ed="X" n="0943a19"/><lb ed="R091" n="1023a16"/>春鶯。或言鶖鷺。迦陵頻伽鳥者。此云妙音。在殻中
<lb ed="X" n="0943a20"/><lb ed="R091" n="1023a17"/>能鳴。超過衆鳥。此鳥人天聲聞等無能及也。唯除
<lb ed="X" n="0943a21"/><lb ed="R091" n="1023a18"/>如來。故云妙音。共命鳥者。兩首一身。此鳥報應相
<lb ed="X" n="0943a22"/><lb ed="R091" n="1023b01"/>同。識命各異。晝夜六時者。解釋前文。出和雅音者。
<lb ed="X" n="0943a23"/><lb ed="R091" n="1023b02"/>鳴時無有麤厲。能令聽者躁心自釋。是名出和雅
<lb ed="X" n="0943a24"/><lb ed="R091" n="1023b03"/>音。其音演暢者。演。是舒而廣大無盡之義。暢。是敷
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0943b" n="0943b"/>
<lb ed="X" n="0943b01"/><lb ed="R091" n="1023b04"/>而通達無滯之意。五根者。謂信。進。念。定。慧。能生聖
<lb ed="X" n="0943b02"/><lb ed="R091" n="1023b05"/>道。故名爲根。五力者。卽前根增長爲力。七菩提分
<lb ed="X" n="0943b03"/><lb ed="R091" n="1023b06"/>者。卽七覺支。亦以根力所得。一擇法。二精進。三喜。
<lb ed="X" n="0943b04"/><lb ed="R091" n="1023b07"/>四輕安。五定。六捨。七念。念覺卽菩提。支分義。謂分
<lb ed="X" n="0943b05"/><lb ed="R091" n="1023b08"/>分隨宜而用也。八聖道分者。由前擇法。故入正道。
<lb ed="X" n="0943b06"/><lb ed="R091" n="1023b09"/>謂正見。正思惟。正語。正業。正命。正精進。正<anchor xml:id="nkr_note_add_0943b0601" n="0943b0601"/><anchor xml:id="beg0943b0601" n="0943b0601"/>念<anchor xml:id="end0943b0601"/>。正定。此
<lb ed="X" n="0943b07"/><lb ed="R091" n="1023b10"/>八者。不依偏邪爲正。能至涅槃爲道。如是等法者。
<lb ed="X" n="0943b08"/><lb ed="R091" n="1023b11"/>等者。四念處。四正勤。四如意定。成三十七品。及餘
<lb ed="X" n="0943b09"/><lb ed="R091" n="1023b12"/>一切法也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943b10"/><lb ed="R091" n="1023b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0943b1001">其土衆生。聞是音<anchor xml:id="nkr_note_add_0943b1001" n="0943b1001"/><anchor xml:id="beg0943b1001" n="0943b1001"/>已<anchor xml:id="end0943b1001"/>。皆悉念佛法念僧。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943b11"/><lb ed="R091" n="1023b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0943b1101">其土衆生者。前文叙明。聞者。聞音無益。則同世音。
<lb ed="X" n="0943b12"/><lb ed="R091" n="1023b15"/>今念三寶。正明益也。三寶者。卽念佛。念法。念僧。故
<lb ed="X" n="0943b13"/><lb ed="R091" n="1023b16"/>云自歸依佛。自歸依法。自歸依僧。但令歸自。不說
<lb ed="X" n="0943b14"/><lb ed="R091" n="1023b17"/>歸他。念念還歸自心。是名眞念三寶也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943b15"/><lb ed="R091" n="1023b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0943b1501">舍利弗。汝勿謂此鳥。實是罪報所生。所以者何。彼佛
<lb ed="X" n="0943b16"/><lb ed="R091" n="1024a01"/>國土。無三惡道。舍利弗。其佛國土。尙無惡道之名。何
<lb ed="X" n="0943b17"/><lb ed="R091" n="1024a02"/>況有實。是諸衆鳥。皆是阿彌陀佛。欲令法音宣流。變
<lb ed="X" n="0943b18"/><lb ed="R091" n="1024a03"/>化所作。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943b19"/><lb ed="R091" n="1024a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0943b1901">舍利弗者。佛吿之言。汝勿謂此鳥者。申明諸鳥。實
<lb ed="X" n="0943b20"/><lb ed="R091" n="1024a05"/>是罪報所生。恐疑淨土何因而有禽畜。所以者何
<lb ed="X" n="0943b21"/><lb ed="R091" n="1024a06"/>者。佛轉語而破之。彼佛國土者。實無三惡道。三惡
<lb ed="X" n="0943b22"/><lb ed="R091" n="1024a07"/>道者。地獄餓鬼畜生。所謂十惡五逆者。墮地獄道。
<lb ed="X" n="0943b23"/><lb ed="R091" n="1024a08"/>慳貪嫉妬者。墮餓鬼道。愚癡暗蔽者。墮畜生道。是
<lb ed="X" n="0943b24"/><lb ed="R091" n="1024a09"/>故六道之中。唯天道最善。人道次之。修羅道在乎
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0943c" n="0943c"/>
<lb ed="X" n="0943c01"/><lb ed="R091" n="1024a10"/>其中。不善不惡。故獨此三惡道者。是名爲惡。舍利
<lb ed="X" n="0943c02"/><lb ed="R091" n="1024a11"/>弗者。佛又吿之。其佛國土。尙無惡道之名。何況有
<lb ed="X" n="0943c03"/><lb ed="R091" n="1024a12"/>實。言凡修淨業者。因生於淨土。果亦結於淨土。何
<lb ed="X" n="0943c04"/><lb ed="R091" n="1024a13"/>由淨土而有惡道。如其有者。是襍穢處。非淨土也。
<lb ed="X" n="0943c05"/><lb ed="R091" n="1024a14"/>何疑淨土而有罪報。非<anchor xml:id="nkr_note_add_0943c0501" n="0943c0501"/><anchor xml:id="beg0943c0501" n="0943c0501"/>但<anchor xml:id="end0943c0501"/>目不曾見。而且耳亦未
<lb ed="X" n="0943c06"/><lb ed="R091" n="1024a15"/>曾聞也。何況有實。是諸衆鳥者。又申明諸鳥也。皆
<lb ed="X" n="0943c07"/><lb ed="R091" n="1024a16"/>是阿彌陀佛。欲令法音宣流。變化所作者。佛自難
<lb ed="X" n="0943c08"/><lb ed="R091" n="1024a17"/>言。旣無畜生。今白鶴孔<g ref="#CB15179">雀</g>等。從何而來。在彼國土。
<lb ed="X" n="0943c09"/><lb ed="R091" n="1024a18"/>乃出其由。是阿彌陀佛。往昔本願變化所作。非實
<lb ed="X" n="0943c10"/><lb ed="R091" n="1024b01"/>是有也。法音宣流者。宣則宣布。流則流通。如近及
<lb ed="X" n="0943c11"/><lb ed="R091" n="1024b02"/>遠。猶如逝水。阿彌陀佛。欲令法音。普周沙界。無有
<lb ed="X" n="0943c12"/><lb ed="R091" n="1024b03"/>閒斷。不獨人能說法。使彼國鳥。因皆說妙法。無一
<lb ed="X" n="0943c13"/><lb ed="R091" n="1024b04"/>處而不聞聽也。此是阿彌陀佛。大神通力。變化所
<lb ed="X" n="0943c14"/><lb ed="R091" n="1024b05"/>作。豈同愚癡暗蔽。而感報禽畜之眞鳥也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943c15"/><lb ed="R091" n="1024b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0943c1501">舍利弗。彼佛國土。微風吹動。諸寶行樹。及寶羅網。出
<lb ed="X" n="0943c16"/><lb ed="R091" n="1024b07"/>微妙音。譬如百千種樂。同時俱作。聞是音者。自然皆
<lb ed="X" n="0943c17"/><lb ed="R091" n="1024b08"/>生念佛念法念僧之心。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943c18"/><lb ed="R091" n="1024b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0943c1801">前言諸禽鳥說法。尙屬有情。今說風樹羅網演法。
<lb ed="X" n="0943c19"/><lb ed="R091" n="1024b10"/>乃出無情。聞音倐感。正念現前。非思非慮。絕所絕
<lb ed="X" n="0943c20"/><lb ed="R091" n="1024b11"/>能。故曰自然念三寶之心也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943c21"/><lb ed="R091" n="1024b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0943c2101">舍利弗。其佛國土。成就如是功德莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943c22"/><lb ed="R091" n="1024b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0943c2201">結上化禽風樹二種莊嚴。皆是阿彌陀佛。因地願
<lb ed="X" n="0943c23"/><lb ed="R091" n="1024b14"/>行。功德成就也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0943c24"/><lb ed="R091" n="1024b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0943c2401">舍利弗於意云何。彼佛何故號阿彌陀。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0944a" n="0944a"/>
<lb ed="X" n="0944a01"/><lb ed="R091" n="1024b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0944a0101">以上明依報之勝。而依從正生。今明正報。於意云
<lb ed="X" n="0944a02"/><lb ed="R091" n="1024b17"/>何。可能審解否。旣知阿彌陀。未知其義。云何以彼
<lb ed="X" n="0944a03"/><lb ed="R091" n="1024b18"/>佛爲一經之主。故須審問。正主者。報有依正。佛居
<lb ed="X" n="0944a04"/><lb ed="R091" n="1025a01"/>其正。正有主伴。佛爲其主。故須審問其義。審者審
<lb ed="X" n="0944a05"/><lb ed="R091" n="1025a02"/>自<anchor xml:id="nkr_note_add_0944a0501" n="0944a0501"/><anchor xml:id="beg0944a0501" n="0944a0501"/>己<anchor xml:id="end0944a0501"/>彌陀。問者問念佛之人。若向境緣上審問。是
<lb ed="X" n="0944a06"/><lb ed="R091" n="1025a03"/>名向外馳求。非審問也。務須扣<anchor xml:id="nkr_note_add_0944a0601" n="0944a0601"/><anchor xml:id="beg0944a0601" n="0944a0601"/>己<anchor xml:id="end0944a0601"/>而審問。審自<anchor xml:id="nkr_note_add_0944a0602" n="0944a0602"/><anchor xml:id="beg0944a0602" n="0944a0602"/>己<anchor xml:id="end0944a0602"/>
<lb ed="X" n="0944a07"/><lb ed="R091" n="1025a04"/>彌陀。於意云何。問念佛之人究竟是誰。審而又審。
<lb ed="X" n="0944a08"/><lb ed="R091" n="1025a05"/>問而又問。審到審無所審問到問無所問忽然審
<lb ed="X" n="0944a09"/><lb ed="R091" n="1025a06"/>問雙忘。全身皆是自性彌陀。何論彼佛此佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944a10"/><lb ed="R091" n="1025a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0944a1001">舍利弗。彼佛光明無量。照十方國。無所障礙。是故號
<lb ed="X" n="0944a11"/><lb ed="R091" n="1025a08"/>爲阿彌陀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944a12"/><lb ed="R091" n="1025a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0944a1201">此釋光明無量。無量者。言所照光明之廣也。十方
<lb ed="X" n="0944a13"/><lb ed="R091" n="1025a10"/>者。唯阿彌陀佛。光明照千萬世界。無有窮盡。亦無
<lb ed="X" n="0944a14"/><lb ed="R091" n="1025a11"/>隔礙。日月雖有光明。被雲遮礙。彼佛光明。徹山透
<lb ed="X" n="0944a15"/><lb ed="R091" n="1025a12"/>壁。通幽達冥。皆無隔礙。或問。日月有礙人皆盡知。
<lb ed="X" n="0944a16"/><lb ed="R091" n="1025a13"/>佛光無礙。當有何據。答曰。昔釋迦佛時。城東有一
<lb ed="X" n="0944a17"/><lb ed="R091" n="1025a14"/>老母。不願見佛。避入深閨。佛光所照。及其垣壁俱
<lb ed="X" n="0944a18"/><lb ed="R091" n="1025a15"/>徹。內外四方。皆有光明。卽無隔礙之徵也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944a19"/><lb ed="R091" n="1025a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0944a1901">又舍利弗。彼佛壽命。及其人民。無量無邊阿僧祇劫。
<lb ed="X" n="0944a20"/><lb ed="R091" n="1025a17"/>故名阿彌陀。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944a21"/><lb ed="R091" n="1025a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0944a2101">此釋壽命無量。彼佛壽命者有三法。一謂法身壽。
<lb ed="X" n="0944a22"/><lb ed="R091" n="1025b01"/>以如理爲命。二謂報身壽。以智慧爲命。三謂應身
<lb ed="X" n="0944a23"/><lb ed="R091" n="1025b02"/>壽。以因緣爲命。法華壽量疏云。此三壽者。壽是受
<lb ed="X" n="0944a24"/><lb ed="R091" n="1025b03"/>也。若法身。眞如不隔諸法。故名爲受。若報身。境智
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0944b" n="0944b"/>
<lb ed="X" n="0944b01"/><lb ed="R091" n="1025b04"/>相應。故名爲受。若應身。一期報得。永年不斷。故名
<lb ed="X" n="0944b02"/><lb ed="R091" n="1025b05"/>爲受。是故彼佛壽命。無能窮盡之無量也。及其人
<lb ed="X" n="0944b03"/><lb ed="R091" n="1025b06"/>民者。非謂此岸人民。皆是彼岸人民。仗承佛力自
<lb ed="X" n="0944b04"/><lb ed="R091" n="1025b07"/>力。一心念佛。臨命終時。往生彼岸。蓮華化生。乃是
<lb ed="X" n="0944b05"/><lb ed="R091" n="1025b08"/>淸虗之身。非同凡夫質礙肉身。是故彼岸人民。旣
<lb ed="X" n="0944b06"/><lb ed="R091" n="1025b09"/>登不退。轉地受命。亦無量無邊矣。阿僧祇劫者。言
<lb ed="X" n="0944b07"/><lb ed="R091" n="1025b10"/>其壽命無數。倍之又倍之。故名無量無邊矣。實而
<lb ed="X" n="0944b08"/><lb ed="R091" n="1025b11"/>言之。自性靈明通達。是壽命無量義。始知阿彌陀
<lb ed="X" n="0944b09"/><lb ed="R091" n="1025b12"/>佛。雖在十萬億佛土之外。而實於此<name role="" type="person">娑婆世界</name>。衆
<lb ed="X" n="0944b10"/><lb ed="R091" n="1025b13"/>生心中。結跏趺坐。儼然不動。柰何此岸衆生。往往
<lb ed="X" n="0944b11"/><lb ed="R091" n="1025b14"/>入外道之門。枉自勞神。負杲日之明。翻成黑暗。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944b12"/><lb ed="R091" n="1025b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0944b1201">舍利弗。阿彌陀佛。成佛以來。於今十劫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944b13"/><lb ed="R091" n="1025b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0944b1301">旣知彼佛得名之義。未審成佛。在於何時。劫者梵
<lb ed="X" n="0944b14"/><lb ed="R091" n="1025b17"/>語。亦云劫波。此云十分。十劫者又云大劫。又云小
<lb ed="X" n="0944b15"/><lb ed="R091" n="1025b18"/>劫。今謂久遠。應是大劫。華嚴經云。成住壞空。各二
<lb ed="X" n="0944b16"/><lb ed="R091" n="1026a01"/>十小劫。八十小劫。終。方爲大劫。言十大劫者。是八
<lb ed="X" n="0944b17"/><lb ed="R091" n="1026a02"/>十小劫也。此說亦是一期赴機之談。究極而言。阿
<lb ed="X" n="0944b18"/><lb ed="R091" n="1026a03"/>彌陀佛。成佛以來。亦應無量之無量矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944b19"/><lb ed="R091" n="1026a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0944b1901">又舍利弗。彼佛有無量無邊聲聞弟子。皆阿羅漢。非
<lb ed="X" n="0944b20"/><lb ed="R091" n="1026a05"/>是算數之所能知。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944b21"/><lb ed="R091" n="1026a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0944b2101">此釋弟子。無量聲聞者。聞四諦敎悟道。名爲聲聞。
<lb ed="X" n="0944b22"/><lb ed="R091" n="1026a07"/>四諦者。苦集滅道也。皆是阿羅漢者。揀非前三果
<lb ed="X" n="0944b23"/><lb ed="R091" n="1026a08"/>也。不言緣覺。攝聲聞中也。非是算數之所能知者。
<lb ed="X" n="0944b24"/><lb ed="R091" n="1026a09"/>如大經阿僧祇劫品云。非世人心力所及故。只云
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0944c" n="0944c"/>
<lb ed="X" n="0944c01"/><lb ed="R091" n="1026a10"/>無量。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944c02"/><lb ed="R091" n="1026a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0944c0201">諸菩薩衆。亦復如是。舍利弗。彼佛國土。成就如是功
<lb ed="X" n="0944c03"/><lb ed="R091" n="1026a12"/>德莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944c04"/><lb ed="R091" n="1026a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0944c0401">此釋諸菩薩衆亦無量。又結前文佛及聲聞菩薩。
<lb ed="X" n="0944c05"/><lb ed="R091" n="1026a14"/>正報莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944c06"/><lb ed="R091" n="1026a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0944c0601">又舍利弗。<name role="" type="person">極樂國</name>土。衆生生者。皆是阿<g ref="#CB16014">鞞</g><g ref="#CB02494">䟦</g>致。其中
<lb ed="X" n="0944c07"/><lb ed="R091" n="1026a16"/>多有一生補處。其數甚多。非是算數所能知之。<anchor xml:id="nkr_note_add_0944c0701" n="0944c0701"/><anchor xml:id="beg0944c0701" n="0944c0701"/>但<anchor xml:id="end0944c0701"/>可
<lb ed="X" n="0944c08"/><lb ed="R091" n="1026a17"/>以無量無邊阿僧祇說。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944c09"/><lb ed="R091" n="1026a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0944c0901">衆生生者。謂衆生生彼國土。受益其數無量。阿<g ref="#CB16014">鞞</g>
<lb ed="X" n="0944c10"/><lb ed="R091" n="1026b01"/><g ref="#CB02494">䟦</g>致者。此云不退轉。又恐人疑彼國。頗多賢聖。皆
<lb ed="X" n="0944c11"/><lb ed="R091" n="1026b02"/>是久修上土。皆不退轉。其新生者。未必不退。故言
<lb ed="X" n="0944c12"/><lb ed="R091" n="1026b03"/>不論聖凡。但往生者。皆是不退轉。以決其疑。其中
<lb ed="X" n="0944c13"/><lb ed="R091" n="1026b04"/>多有一生補處者。卽等覺亦名最後身。次當作佛
<lb ed="X" n="0944c14"/><lb ed="R091" n="1026b05"/>補處非謂補處<name role="" type="person">極樂世界</name>成佛。餘世界亦可補處。
<lb ed="X" n="0944c15"/><lb ed="R091" n="1026b06"/>如彌勒菩薩在<name role="" type="person">娑婆世界</name>補處是也。阿僧祇者。前
<lb ed="X" n="0944c16"/><lb ed="R091" n="1026b07"/>文釋明。</p><p xml:id="pX22p0944c1604" cb:place="inline">○正報莊嚴竟。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944c17"/><lb ed="R091" n="1026b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0944c1701">舍利弗。衆生聞者。應當發願。願生彼國。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944c18"/><lb ed="R091" n="1026b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0944c1801">此勸初發願往生淨土。舍利弗。衆生聞者。初勸發
<lb ed="X" n="0944c19"/><lb ed="R091" n="1026b10"/>願。持名往生利益。是故先聞後信。信能發願。信願
<lb ed="X" n="0944c20"/><lb ed="R091" n="1026b11"/>雙偹。行無不到。所謂信願行三。淨土資糧。充足無
<lb ed="X" n="0944c21"/><lb ed="R091" n="1026b12"/>欠。決定往生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944c22"/><lb ed="R091" n="1026b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0944c2201">所以者何。得與如是諸上善人。俱會一處。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944c23"/><lb ed="R091" n="1026b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0944c2301">諸上善人者。指前無量聲聞菩薩。及不退衆生等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0944c24"/><lb ed="R091" n="1026b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0944c2401">舍利弗。不可以少善根福德因緣。得生彼國。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0945a" n="0945a"/>
<lb ed="X" n="0945a01"/><lb ed="R091" n="1026b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0945a0101">將顯持名功德之勝。此言少善少福。不得往生。正
<lb ed="X" n="0945a02"/><lb ed="R091" n="1026b17"/>爲下文。持名卽得往生。以顯功之獨勝也。經家以
<lb ed="X" n="0945a03"/><lb ed="R091" n="1026b18"/>持名多善根福德故。雲棲亦云。善中之善。福中之
<lb ed="X" n="0945a04"/><lb ed="R091" n="1027a01"/>福。雖則經中無明文。觀下執持名號。卽得往生之
<lb ed="X" n="0945a05"/><lb ed="R091" n="1027a02"/>文。合上少善少福者。不得往生。亦得往生。其福善
<lb ed="X" n="0945a06"/><lb ed="R091" n="1027a03"/>可知也。而實由持名故。卽以持名爲多福德。揆經
<lb ed="X" n="0945a07"/><lb ed="R091" n="1027a04"/>中義。亦宜許也。然此一卷彌陀經文。我釋迦如來。
<lb ed="X" n="0945a08"/><lb ed="R091" n="1027a05"/>實有深意。恐凡夫衆生。聞是往生之說。疑自<anchor xml:id="nkr_note_add_0945a0801" n="0945a0801"/><anchor xml:id="beg0945a0801" n="0945a0801"/>己<anchor xml:id="end0945a0801"/>善
<lb ed="X" n="0945a09"/><lb ed="R091" n="1027a06"/>根福少。不能有往生因緣。便乃信而不堅。念之不
<lb ed="X" n="0945a10"/><lb ed="R091" n="1027a07"/>切。時時有退失之心。念念無持名之意。須知信而
<lb ed="X" n="0945a11"/><lb ed="R091" n="1027a08"/>要受之一心。持名便是善根。福德因緣。應知彼國
<lb ed="X" n="0945a12"/><lb ed="R091" n="1027a09"/>衆生。實非少善少福者所能往生。唯持名仗承佛
<lb ed="X" n="0945a13"/><lb ed="R091" n="1027a10"/>力自力。卽得往生。恐有深信者。不必別求善根福
<lb ed="X" n="0945a14"/><lb ed="R091" n="1027a11"/>報。只要一心念佛。無容別求。別求者恐落外道。此
<lb ed="X" n="0945a15"/><lb ed="R091" n="1027a12"/>說令修淨業者。息自退之疑。生決定之信耳。故下
<lb ed="X" n="0945a16"/><lb ed="R091" n="1027a13"/>文卽以執持名號勸之。然而持名實有無量善根
<lb ed="X" n="0945a17"/><lb ed="R091" n="1027a14"/>福德因緣。故阿彌陀佛。於因中成就無量願行。無
<lb ed="X" n="0945a18"/><lb ed="R091" n="1027a15"/>量功德。乃能成阿彌陀佛聖號。譬如陀羅尼門。能
<lb ed="X" n="0945a19"/><lb ed="R091" n="1027a16"/>總持一切法故。此阿彌陀佛名號。亦能總持無量
<lb ed="X" n="0945a20"/><lb ed="R091" n="1027a17"/>功德故。能持名者。稱念阿彌陀佛名號。有不可思
<lb ed="X" n="0945a21"/><lb ed="R091" n="1027a18"/>議功德。皆於一念中具足。豈但多善根福德而<anchor xml:id="nkr_note_add_0945a2101" n="0945a2101"/><anchor xml:id="beg0945a2101" n="0945a2101"/>已<anchor xml:id="end0945a2101"/>
<lb ed="X" n="0945a22"/><lb ed="R091" n="1027b01"/>哉。能持名者。無不應念往生。入不退地也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0945a23"/><lb ed="R091" n="1027b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0945a2301">舍利弗。若有善男子。善女人。聞說阿彌陀佛。執持名
<lb ed="X" n="0945a24"/><lb ed="R091" n="1027b03"/>號。若一日。若二日。若三日。若四日。若五日。若六日。若
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0945b" n="0945b"/>
<lb ed="X" n="0945b01"/><lb ed="R091" n="1027b04"/>七日。一心不亂。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0945b02"/><lb ed="R091" n="1027b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0945b0201">一心不亂者。非謂一日至七日。而得不亂也。此七
<lb ed="X" n="0945b03"/><lb ed="R091" n="1027b06"/>日而心不亂。不亂者。謂一心持名。於七日中閒。無
<lb ed="X" n="0945b04"/><lb ed="R091" n="1027b07"/>有別念夾襍。又一心有二義。謂事念。理念。事念者。
<lb ed="X" n="0945b05"/><lb ed="R091" n="1027b08"/>一心持名。憶念彼佛。念念無閒。理念者。了能念之
<lb ed="X" n="0945b06"/><lb ed="R091" n="1027b09"/>心本空。達所念之佛無體。本來淸淨。逈露眞常。則
<lb ed="X" n="0945b07"/><lb ed="R091" n="1027b10"/>山河大地。全露彌陀。擧足下足。無非<name role="" type="person">極樂國</name>矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0945b08"/><lb ed="R091" n="1027b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0945b0801">其人臨命終時。阿彌陀佛。與諸聖衆。現在其前。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0945b09"/><lb ed="R091" n="1027b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0945b0901">其人者。指念佛之人。但能一心不亂。念佛到臨命
<lb ed="X" n="0945b10"/><lb ed="R091" n="1027b13"/>終時。佛與聖衆。現其前也。因以佛力自力。感應道
<lb ed="X" n="0945b11"/><lb ed="R091" n="1027b14"/>交。故佛現在其前。如其業識茫茫者。臨命終時。自
<lb ed="X" n="0945b12"/><lb ed="R091" n="1027b15"/>然業識現前。隨業受生。如十惡五逆者。地獄現前。
<lb ed="X" n="0945b13"/><lb ed="R091" n="1027b16"/>慳貪嫉妬者。餓鬼現前。乃至五戒十善。人天福報
<lb ed="X" n="0945b14"/><lb ed="R091" n="1027b17"/>現前。今一心不亂念佛。則淨念成就。臨終豈不佛
<lb ed="X" n="0945b15"/><lb ed="R091" n="1027b18"/>現前。是故楞嚴經云。憶佛念佛。現前當來。決定成
<lb ed="X" n="0945b16"/><lb ed="R091" n="1028a01"/>佛是也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0945b17"/><lb ed="R091" n="1028a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0945b1701">是人終時。心不顚倒。卽得往生。阿彌陀佛。<name role="" type="person">極樂國</name>土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0945b18"/><lb ed="R091" n="1028a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0945b1801">前言臨者。將欲命終。今言終時。八識去盡。八識者。
<lb ed="X" n="0945b19"/><lb ed="R091" n="1028a04"/>卽中有身是也。亦云中陰身。此識來爲先鋒。去爲
<lb ed="X" n="0945b20"/><lb ed="R091" n="1028a05"/>最後。隨業受生。卽此識也。心不顚倒者。以一心不
<lb ed="X" n="0945b21"/><lb ed="R091" n="1028a06"/>亂。故不顚倒。以不顚倒。故不生他處。卽得往生。言
<lb ed="X" n="0945b22"/><lb ed="R091" n="1028a07"/>其速也。顚倒者。由其平日隨順妄想作業。不修正
<lb ed="X" n="0945b23"/><lb ed="R091" n="1028a08"/>念。心多散亂。到臨命終時。所造惡業。皆現其前。所
<lb ed="X" n="0945b24"/><lb ed="R091" n="1028a09"/>以從前作得事。目下一齊來。此卽顚倒也。有此顚
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0945c" n="0945c"/>
<lb ed="X" n="0945c01"/><lb ed="R091" n="1028a10"/>倒。沉淪六道。輪迴之中。改頭換面。隨業受生。今旣
<lb ed="X" n="0945c02"/><lb ed="R091" n="1028a11"/>一心不亂。內凝正念。外感彌陀。接引蓮<g ref="#CB15131">邦</g>。捨此凡
<lb ed="X" n="0945c03"/><lb ed="R091" n="1028a12"/>夫肉體。投彼蓮胎化身。卽登<name role="" type="person">極樂國</name>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0945c04"/><lb ed="R091" n="1028a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0945c0401">舍利弗。我見是利。故說此言。若有衆生。聞是說者。應
<lb ed="X" n="0945c05"/><lb ed="R091" n="1028a14"/>當發願。生彼國土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0945c06"/><lb ed="R091" n="1028a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0945c0601">是利者。指上見佛往生。此言我見斯大利。故說一
<lb ed="X" n="0945c07"/><lb ed="R091" n="1028a16"/>心念佛之言也。良由旣得往生。名爲自利。生彼國
<lb ed="X" n="0945c08"/><lb ed="R091" n="1028a17"/>土。聞法得果。然後廣度衆生。是名利他。具斯二利。
<lb ed="X" n="0945c09"/><lb ed="R091" n="1028a18"/>衆生聞者。應當發願。往生彼國。如不願往生者。則
<lb ed="X" n="0945c10"/><lb ed="R091" n="1028b01"/>孤負佛說。是爲第二重勸。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0945c11"/><lb ed="R091" n="1028b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0945c1101">舍利弗。如我今者讚歎阿彌陀佛。不可思議功德之
<lb ed="X" n="0945c12"/><lb ed="R091" n="1028b03"/>利。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0945c13"/><lb ed="R091" n="1028b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0945c1301">此釋迦佛自明讚歎。欲開顯下文六方諸佛同讚
<lb ed="X" n="0945c14"/><lb ed="R091" n="1028b05"/>也。讚者稱讚也。歎者感歎也。稱揚讚美。彼佛廣大
<lb ed="X" n="0945c15"/><lb ed="R091" n="1028b06"/>功德。令人歸信也。感激歎息。此法。人天希有。歷劫
<lb ed="X" n="0945c16"/><lb ed="R091" n="1028b07"/>難逢。令人悲喜。喜者喜其得聞。悲者悲其聞之晚
<lb ed="X" n="0945c17"/><lb ed="R091" n="1028b08"/>也。不可思議功德之利者。起信論云。是心從本以
<lb ed="X" n="0945c18"/><lb ed="R091" n="1028b09"/>來。離心緣相。離言說相。是故擧心卽錯。動念卽乖。
<lb ed="X" n="0945c19"/><lb ed="R091" n="1028b10"/>滯句者迷。承言者喪。然者當如之何。縱饒緘口忘
<lb ed="X" n="0945c20"/><lb ed="R091" n="1028b11"/>機。依然墮落無記。無記者。不善不惡者是。若人能
<lb ed="X" n="0945c21"/><lb ed="R091" n="1028b12"/>信如是事。當知是人不可思議功德之利也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0945c22"/><lb ed="R091" n="1028b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0945c2201">東方亦有阿閦<g ref="#CB16014">鞞</g>佛。須彌相佛。大須彌佛。須彌光佛。
<lb ed="X" n="0945c23"/><lb ed="R091" n="1028b14"/>妙音佛。如是等恒河沙數諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0945c24"/><lb ed="R091" n="1028b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0945c2401">佛之名號。皆具無量功德。難以盡釋。今唯約因果
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0946a" n="0946a"/>
<lb ed="X" n="0946a01"/><lb ed="R091" n="1028b16"/>性相。福智行願。略而釋之。阿閦<g ref="#CB16014">鞞</g>者。此云不動。常
<lb ed="X" n="0946a02"/><lb ed="R091" n="1028b17"/>住法性故。須彌相者。佛相無盡如須彌故。須彌者。
<lb ed="X" n="0946a03"/><lb ed="R091" n="1028b18"/>此云妙高。衆寶所成曰妙。逈出羣山曰高。妙音者。
<lb ed="X" n="0946a04"/><lb ed="R091" n="1029a01"/>法音圓妙。說法稱機故。是以佛能一音演說法。衆
<lb ed="X" n="0946a05"/><lb ed="R091" n="1029a02"/>生隨類各得解是也。如是等者。多難悉擧。且擧五
<lb ed="X" n="0946a06"/><lb ed="R091" n="1029a03"/>佛以等釋之。恒沙者。亦云<name role="" type="person">殑伽河</name>。沙者喩多也。恒
<lb ed="X" n="0946a07"/><lb ed="R091" n="1029a04"/>河在西域<name role="" type="person">無熱池</name>側。香山頂上。有<name role="" type="person">無熱惱池</name>。流出
<lb ed="X" n="0946a08"/><lb ed="R091" n="1029a05"/>四河。恒河在南。廣四十里。沙逐水流。最爲微細。佛
<lb ed="X" n="0946a09"/><lb ed="R091" n="1029a06"/>近彼河說法。凡言多者。常取爲喩。東方多佛。如恒
<lb ed="X" n="0946a10"/><lb ed="R091" n="1029a07"/>河中所有沙數也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0946a11"/><lb ed="R091" n="1029a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0946a1101">各於其國。出廣長舌相。徧覆三千大千世界。說誠實
<lb ed="X" n="0946a12"/><lb ed="R091" n="1029a09"/>言。汝等衆生。當信是稱讚不可思議功德。一切諸佛
<lb ed="X" n="0946a13"/><lb ed="R091" n="1029a10"/>所護念經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0946a14"/><lb ed="R091" n="1029a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0946a1401">各於其國者。各於本國也。出廣長舌相者。乃如來
<lb ed="X" n="0946a15"/><lb ed="R091" n="1029a12"/>無量劫來。口業淸淨。不妄言綺語。不惡口兩舌。常
<lb ed="X" n="0946a16"/><lb ed="R091" n="1029a13"/>說眞實語。正直語。和合語。故感此長舌相。無虗妄
<lb ed="X" n="0946a17"/><lb ed="R091" n="1029a14"/>故。廣約橫言。長約竪說。其相柔軟。長舌伸時。覆面
<lb ed="X" n="0946a18"/><lb ed="R091" n="1029a15"/>能至髮際。盡其廣長舌。徧覆實難量。發聲咸震。如
<lb ed="X" n="0946a19"/><lb ed="R091" n="1029a16"/>雷普聞。其音又極微妙。遠徹法界。或問佛丈六金
<lb ed="X" n="0946a20"/><lb ed="R091" n="1029a17"/>身。何得有此三千大千世界徧覆之舌相耶。答曰。
<lb ed="X" n="0946a21"/><lb ed="R091" n="1029a18"/>丈六乃爲二乘凡夫。說法應化之身。當知如來。淸
<lb ed="X" n="0946a22"/><lb ed="R091" n="1029b01"/>淨法身。彌塞法界。充遍十方。豈止徧覆大千耶。今
<lb ed="X" n="0946a23"/><lb ed="R091" n="1029b02"/>大千者。不過約一佛所化之境耳。三千大千者。四
<lb ed="X" n="0946a24"/><lb ed="R091" n="1029b03"/>大部州一日月。一須彌。一欲界。一色界。一無色界。
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0946b" n="0946b"/>
<lb ed="X" n="0946b01"/><lb ed="R091" n="1029b04"/>乃爲一世界。此一世界數至一千。名一小千世界。
<lb ed="X" n="0946b02"/><lb ed="R091" n="1029b05"/>此小千世界。千倍名中千世界。此中千世界。千倍
<lb ed="X" n="0946b03"/><lb ed="R091" n="1029b06"/>名大千世界。皆有成住壞空。謂萬億四天下。總爲
<lb ed="X" n="0946b04"/><lb ed="R091" n="1029b07"/>一佛土耳。說誠實言者。務必信得廣長舌端。出誠
<lb ed="X" n="0946b05"/><lb ed="R091" n="1029b08"/>實語。謂此稱讚不可思議功德。一切諸佛所護念
<lb ed="X" n="0946b06"/><lb ed="R091" n="1029b09"/>經。汝當諦信。莫懷疑也。信者。信誠則眞。懇切爲實。
<lb ed="X" n="0946b07"/><lb ed="R091" n="1029b10"/>則一心持名不虗也。稱讚不可思議功德一切諸
<lb ed="X" n="0946b08"/><lb ed="R091" n="1029b11"/>佛所護念經。此十六字。今經原名也。是故上文讚
<lb ed="X" n="0946b09"/><lb ed="R091" n="1029b12"/>佛。今又讚經。其義一也。所護念經者。念佛之人。佛
<lb ed="X" n="0946b10"/><lb ed="R091" n="1029b13"/>力護佑。令其安隱。無諸障難。佛心憶念。令其精進。
<lb ed="X" n="0946b11"/><lb ed="R091" n="1029b14"/>無有退墮也。當知念佛佛念。感應自然。信之不可
<lb ed="X" n="0946b12"/><lb ed="R091" n="1029b15"/>誣也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0946b13"/><lb ed="R091" n="1029b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0946b1301">舍利弗。南方世界。有日月燈佛。名聞光佛。大<g ref="#CB08504">𦦨</g>肩佛。
<lb ed="X" n="0946b14"/><lb ed="R091" n="1029b17"/>須彌燈佛。無量精進佛。如是等恒河沙數諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0946b15"/><lb ed="R091" n="1029b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0946b1501">日月燈佛者。大智無盡。能破衆生暗故。是以日光
<lb ed="X" n="0946b16"/><lb ed="R091" n="1030a01"/>有般若義。月照夜能淸涼。有解脫義。是故名爲道
<lb ed="X" n="0946b17"/><lb ed="R091" n="1030a02"/>種智燈也。日月通乎晝夜。不住兩邊。是中道第一
<lb ed="X" n="0946b18"/><lb ed="R091" n="1030a03"/>諦。有法身義。是名大智無盡也。名聞光佛者。名稱
<lb ed="X" n="0946b19"/><lb ed="R091" n="1030a04"/>普聞。如光遠照。聞於無量世界。日光照處。無所不
<lb ed="X" n="0946b20"/><lb ed="R091" n="1030a05"/>被。大<g ref="#CB08504">𦦨</g>肩佛者。肩表二智。<g ref="#CB08504">𦦨</g>喩照耀。二智者。權智
<lb ed="X" n="0946b21"/><lb ed="R091" n="1030a06"/>照事。實智照理。事理炳然。雙照不昧。如兩肩發<g ref="#CB08504">𦦨</g>。
<lb ed="X" n="0946b22"/><lb ed="R091" n="1030a07"/>此二智能荷擔一切衆生。往生淨土也。故有肩義。
<lb ed="X" n="0946b23"/><lb ed="R091" n="1030a08"/>須彌燈佛者。慧燈如須彌也。無量精進佛者。於無
<lb ed="X" n="0946b24"/><lb ed="R091" n="1030a09"/>量劫來精進不休也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0946c" n="0946c"/>
<lb ed="X" n="0946c01"/><lb ed="R091" n="1030a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0946c0101">各於其國。出廣長舌相。徧覆三千大千世界。說誠實
<lb ed="X" n="0946c02"/><lb ed="R091" n="1030a11"/>言。汝等衆生。當信是稱讚不可思議功德。一切諸佛
<lb ed="X" n="0946c03"/><lb ed="R091" n="1030a12"/>所護念經。舍利弗。西方世界。有無量壽佛。無量相佛。
<lb ed="X" n="0946c04"/><lb ed="R091" n="1030a13"/>無量幢佛。大光佛。大明佛。寶相佛。淨光佛。如是等恒
<lb ed="X" n="0946c05"/><lb ed="R091" n="1030a14"/>河沙數諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0946c06"/><lb ed="R091" n="1030a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0946c0601">無量壽佛者。與本佛同名。故有二說。各俱有理。二
<lb ed="X" n="0946c07"/><lb ed="R091" n="1030a16"/>說者。靈芝謂諸佛同名者甚多。決非法藏比丘所
<lb ed="X" n="0946c08"/><lb ed="R091" n="1030a17"/>成之佛。以本佛不應自讚故。慈恩云。設若自讚。理
<lb ed="X" n="0946c09"/><lb ed="R091" n="1030a18"/>亦無妨。雲棲因兩存之不必也。今以本佛同名爲
<lb ed="X" n="0946c10"/><lb ed="R091" n="1030b01"/>是。佛之同名者。無論他經。茲六方中。有三燄肩佛。
<lb ed="X" n="0946c11"/><lb ed="R091" n="1030b02"/>不可俱釋以自讚也。故以同名釋其理寬。以自讚
<lb ed="X" n="0946c12"/><lb ed="R091" n="1030b03"/>釋。雖略凡情。其理反狹。當從靈芝。無量相佛者。相
<lb ed="X" n="0946c13"/><lb ed="R091" n="1030b04"/>好無盡故。或三十二相。或八萬四千相。或微塵相。
<lb ed="X" n="0946c14"/><lb ed="R091" n="1030b05"/>福德無量。相亦無量也。昔誌公禪師。現十二面觀
<lb ed="X" n="0946c15"/><lb ed="R091" n="1030b06"/>音相。僧繇不能擧筆。況佛相者。無量幢佛者。功德
<lb ed="X" n="0946c16"/><lb ed="R091" n="1030b07"/>高顯如幢。能無量故。大光明佛者。有廣大光明故。
<lb ed="X" n="0946c17"/><lb ed="R091" n="1030b08"/>光者。光輝廣照故。<name role="" type="person">忉利天</name>以上諸天。亦有身光。不
<lb ed="X" n="0946c18"/><lb ed="R091" n="1030b09"/>假日月。如二乘小果。因地菩薩。皆有光明。比佛爲
<lb ed="X" n="0946c19"/><lb ed="R091" n="1030b10"/>小。佛光映蔽一切。故云爲大。大明佛者。謂佛以大
<lb ed="X" n="0946c20"/><lb ed="R091" n="1030b11"/>智。破諸惑盡故。一切智破見思惑盡。道種智。破塵
<lb ed="X" n="0946c21"/><lb ed="R091" n="1030b12"/>沙惑盡。一切種智。破無明惑盡。如杲日當空。無處
<lb ed="X" n="0946c22"/><lb ed="R091" n="1030b13"/>不照。故云大明也。寶相佛者。相好殊特。如寶尊貴。
<lb ed="X" n="0946c23"/><lb ed="R091" n="1030b14"/>故。淨光佛者。佛德淸淨。發光明故。淸淨發光者。有
<lb ed="X" n="0946c24"/><lb ed="R091" n="1030b15"/>染之智。不發妙光。佛德至淨。發大光明也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0947a" n="0947a"/>
<lb ed="X" n="0947a01"/><lb ed="R091" n="1030b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0947a0101">各於其國。出廣長舌相。徧覆三千大千世界。說誠實
<lb ed="X" n="0947a02"/><lb ed="R091" n="1030b17"/>言。汝等衆生。當信是稱讚不可思議功德。一切諸佛
<lb ed="X" n="0947a03"/><lb ed="R091" n="1030b18"/>所護念經。舍利弗。北方世界。有<g ref="#CB08504">𦦨</g>肩佛。最勝音佛。難
<lb ed="X" n="0947a04"/><lb ed="R091" n="1031a01"/>沮佛。日生佛。網明佛。如是等。恒河沙數諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0947a05"/><lb ed="R091" n="1031a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0947a0501"><g ref="#CB08504">𦦨</g>肩佛者。前文南方中釋明。最勝音佛者。佛音微
<lb ed="X" n="0947a06"/><lb ed="R091" n="1031a03"/>妙。一切音聲莫能及也。難沮佛者。佛德堅密。不得
<lb ed="X" n="0947a07"/><lb ed="R091" n="1031a04"/>壞故。沮者水名。佛證法身。<anchor xml:id="nkr_note_add_0947a0701" n="0947a0701"/><anchor xml:id="beg0947a0701" n="0947a0701"/>已<anchor xml:id="end0947a0701"/>得金剛不壞之體。更
<lb ed="X" n="0947a08"/><lb ed="R091" n="1031a05"/>無餘惑。煩惱橫流。莫能衝蕩。故云難沮。日生佛者。
<lb ed="X" n="0947a09"/><lb ed="R091" n="1031a06"/>佛光出現。如日東升也。網明佛者。智光如寶網。徧
<lb ed="X" n="0947a10"/><lb ed="R091" n="1031a07"/>覆衆生。無所不照也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0947a11"/><lb ed="R091" n="1031a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0947a1101">各於其國。出廣長舌相。徧覆三千大千世界。說誠實
<lb ed="X" n="0947a12"/><lb ed="R091" n="1031a09"/>言。汝等衆生。當信是稱讚不可思議功德。一切諸佛
<lb ed="X" n="0947a13"/><lb ed="R091" n="1031a10"/>所護念經。舍利弗。下方世界。有師子佛。名聞佛。名光
<lb ed="X" n="0947a14"/><lb ed="R091" n="1031a11"/>佛。達磨佛。法幢佛。持法佛。如是等恒河沙數諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0947a15"/><lb ed="R091" n="1031a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0947a1501">師子佛者。如師子。乃獸中之王。哮吼一聲。羣獸皆
<lb ed="X" n="0947a16"/><lb ed="R091" n="1031a13"/>畏懼。如佛說法。外道皆信服。名聞佛者。釋義同前。
<lb ed="X" n="0947a17"/><lb ed="R091" n="1031a14"/>名光佛者。名如日光。無處不被。如阿彌陀佛。光明
<lb ed="X" n="0947a18"/><lb ed="R091" n="1031a15"/>普照十方世界。無有障礙故。達磨佛者。此云法。以
<lb ed="X" n="0947a19"/><lb ed="R091" n="1031a16"/>法軌持。令衆生一心念佛。證法身故。法幢佛者。法
<lb ed="X" n="0947a20"/><lb ed="R091" n="1031a17"/>如幢。佛法高顯。人天仰之爲宗。邪見外道。望之而
<lb ed="X" n="0947a21"/><lb ed="R091" n="1031a18"/>伏。此與前文無量幢同義。持法佛者。執持佛法。不
<lb ed="X" n="0947a22"/><lb ed="R091" n="1031b01"/>墮有邊。不墮無邊。善持中道。妙法疏通於世。令不
<lb ed="X" n="0947a23"/><lb ed="R091" n="1031b02"/>斷絕故。是故百千法門。同歸方寸。無邊得用。總在
<lb ed="X" n="0947a24"/><lb ed="R091" n="1031b03"/>心源。覓之則無相無形。放之則無窮無盡。本來具
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0947b" n="0947b"/>
<lb ed="X" n="0947b01"/><lb ed="R091" n="1031b04"/>足。不假他求。是以衆生心。善持中道義。卽如來藏
<lb ed="X" n="0947b02"/><lb ed="R091" n="1031b05"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0947b03"/><lb ed="R091" n="1031b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0947b0301">各於其國。出廣長舌相。徧覆三千大千世界。說誠實
<lb ed="X" n="0947b04"/><lb ed="R091" n="1031b07"/>言。汝等衆生。當信是稱讚不可思議功德。一切諸佛
<lb ed="X" n="0947b05"/><lb ed="R091" n="1031b08"/>所護念經。舍利弗。上方世界。有梵音佛。宿王佛。香上
<lb ed="X" n="0947b06"/><lb ed="R091" n="1031b09"/>佛。香光佛。大<g ref="#CB08504">𦦨</g>肩佛。襍色寶華嚴身佛。娑羅樹王佛。
<lb ed="X" n="0947b07"/><lb ed="R091" n="1031b10"/>寶華德佛。見一切義佛。如<name role="" type="person">須彌山</name>佛。如是等恒河沙
<lb ed="X" n="0947b08"/><lb ed="R091" n="1031b11"/>數諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0947b09"/><lb ed="R091" n="1031b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0947b0901">有梵音佛者。佛音淸潔。具足梵行之相。故名梵音。
<lb ed="X" n="0947b10"/><lb ed="R091" n="1031b13"/>宿王佛者。月爲宿王。萬點星光。不如孤月。月非星
<lb ed="X" n="0947b11"/><lb ed="R091" n="1031b14"/>類。喩佛爲大覺。覺非迷類。勝一切故。卽宿中王也。
<lb ed="X" n="0947b12"/><lb ed="R091" n="1031b15"/>香上佛者。佛是聖中聖。如香中香。此香一焚。四十
<lb ed="X" n="0947b13"/><lb ed="R091" n="1031b16"/>里外。無不聞者。此香是最上香也。證五分法身之
<lb ed="X" n="0947b14"/><lb ed="R091" n="1031b17"/>香。其香普熏無量世界。一切人天。修羅外道。二乘
<lb ed="X" n="0947b15"/><lb ed="R091" n="1031b18"/>之香。無能及者。故名香上。香光佛者。其香發光。香
<lb ed="X" n="0947b16"/><lb ed="R091" n="1032a01"/>燃能破惡有滅穢義。諸惡穢滅盡。名爲香光。大<g ref="#CB08504">𦦨</g>
<lb ed="X" n="0947b17"/><lb ed="R091" n="1032a02"/>肩佛者。南方中釋明。襍色寶華嚴身佛者。襍色者。
<lb ed="X" n="0947b18"/><lb ed="R091" n="1032a03"/>餘乘說法。是爲襍染。今寶華嚴身佛。唯以一乘法。
<lb ed="X" n="0947b19"/><lb ed="R091" n="1032a04"/>化導衆生。所謂純一不襍故。娑羅樹王佛者。娑羅
<lb ed="X" n="0947b20"/><lb ed="R091" n="1032a05"/>此云堅固。願力堅固。普蔭衆生。如樹王故。寶華德
<lb ed="X" n="0947b21"/><lb ed="R091" n="1032a06"/>佛者。常樂我淨。佛之四德。寶華開敷。無彫落故。見
<lb ed="X" n="0947b22"/><lb ed="R091" n="1032a07"/>一切義佛者。一切世出世閒。諸法無量義亦無量。
<lb ed="X" n="0947b23"/><lb ed="R091" n="1032a08"/>有知近義。不知遠義。有知偏義。不知圓義。有知總
<lb ed="X" n="0947b24"/><lb ed="R091" n="1032a09"/>義。不知別義。有知權義。不知實義。佛無不見。如悉
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0947c" n="0947c"/>
<lb ed="X" n="0947c01"/><lb ed="R091" n="1032a10"/>達太子。知一切義成。卽此意也。如<name role="" type="person">須彌山</name>佛者。須
<lb ed="X" n="0947c02"/><lb ed="R091" n="1032a11"/>彌爲衆山之主。佛德超絕<name role="" type="person">須彌山</name>故。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0947c03"/><lb ed="R091" n="1032a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0947c0301">各於其國。出廣長舌相。徧覆三千大千世界。說誠實
<lb ed="X" n="0947c04"/><lb ed="R091" n="1032a13"/>言。汝等衆生。當信是稱讚不可思議功德一切諸佛
<lb ed="X" n="0947c05"/><lb ed="R091" n="1032a14"/>所護念經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0947c06"/><lb ed="R091" n="1032a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0947c0601">六方諸佛。稱讚阿彌陀佛功德。亦是法藏比丘。因
<lb ed="X" n="0947c07"/><lb ed="R091" n="1032a16"/>中願力也。今者奉勸宏揚淨業者。當爲初發心者。
<lb ed="X" n="0947c08"/><lb ed="R091" n="1032a17"/>指其正路。決疑生信。一心念佛。求生淨土。方保不
<lb ed="X" n="0947c09"/><lb ed="R091" n="1032a18"/>入邪魔二道。如其違背佛言。卽是魔說。此爲罪也。
<lb ed="X" n="0947c10"/><lb ed="R091" n="1032b01"/>果能依經解義流通。卽是代諸佛出廣長舌。是則
<lb ed="X" n="0947c11"/><lb ed="R091" n="1032b02"/>名爲報佛恩也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0947c12"/><lb ed="R091" n="1032b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0947c1201">舍利弗於汝意云何。何故名爲一切諸佛所護念經。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0947c13"/><lb ed="R091" n="1032b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0947c1301">何故名爲者。徵其經義也。徵問一切諸佛所護念
<lb ed="X" n="0947c14"/><lb ed="R091" n="1032b05"/>經。此八字其義云何。護念云何。經意云何。當知名
<lb ed="X" n="0947c15"/><lb ed="R091" n="1032b06"/>必有義。彰闡其義。方可奉行。無得疑也。是故前敎
<lb ed="X" n="0947c16"/><lb ed="R091" n="1032b07"/>當信是經。今徵當明其義。經義若明。卽不入邪魔
<lb ed="X" n="0947c17"/><lb ed="R091" n="1032b08"/>外道。而且信力更加堅固也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0947c18"/><lb ed="R091" n="1032b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0947c1801">舍利弗。若有善男子。善女人。聞是經受持者。及聞諸
<lb ed="X" n="0947c19"/><lb ed="R091" n="1032b10"/>佛名者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0947c20"/><lb ed="R091" n="1032b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0947c2001">聞是經者。聞卽聞慧。受卽思慧。持卽行慧。又聞是
<lb ed="X" n="0947c21"/><lb ed="R091" n="1032b12"/>信義。受是願義。持是行義。應知聞經受持。聞佛名
<lb ed="X" n="0947c22"/><lb ed="R091" n="1032b13"/>亦應受持。是故聞思修三慧。信願行三義。皆修淨
<lb ed="X" n="0947c23"/><lb ed="R091" n="1032b14"/>土資糧也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0947c24"/><lb ed="R091" n="1032b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0947c2401">是諸善男子。善女人。皆爲一切諸佛之所護念。及得
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0948a" n="0948a"/>
<lb ed="X" n="0948a01"/><lb ed="R091" n="1032b16"/>不退轉於阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0948a02"/><lb ed="R091" n="1032b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0948a0201">前徵云何護念。今出其由。謂持經及聞佛名者。諸
<lb ed="X" n="0948a03"/><lb ed="R091" n="1032b18"/>佛護之念之。令不退轉也。於阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="X" n="0948a04"/><lb ed="R091" n="1033a01"/>提者。阿者此云無。耨多羅。此云上。三藐此云正等。
<lb ed="X" n="0948a05"/><lb ed="R091" n="1033a02"/>三菩提此云正覺。合云無上正等正覺。此覺佛之
<lb ed="X" n="0948a06"/><lb ed="R091" n="1033a03"/>果號。諸佛莫不欲令衆生。共證此果。柰何衆生無
<lb ed="X" n="0948a07"/><lb ed="R091" n="1033a04"/>信願行之力。或疑而不信。或信而不願。或具信願
<lb ed="X" n="0948a08"/><lb ed="R091" n="1033a05"/>而不行。所以與菩提道遙遠也。故佛重重勸信勸
<lb ed="X" n="0948a09"/><lb ed="R091" n="1033a06"/>願。指引往生淨土。可知阿<name role="" type="person">彌陀佛國</name>土。不但無三
<lb ed="X" n="0948a10"/><lb ed="R091" n="1033a07"/>惡道。亦且能令衆生。成無上正等正覺也。故知信
<lb ed="X" n="0948a11"/><lb ed="R091" n="1033a08"/>願持名。最上法門也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0948a12"/><lb ed="R091" n="1033a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0948a1201">是故舍利弗。汝等皆當信受我語。及諸佛所說。舍利
<lb ed="X" n="0948a13"/><lb ed="R091" n="1033a10"/>弗。若有人<anchor xml:id="nkr_note_add_0948a1301" n="0948a1301"/><anchor xml:id="beg0948a1301" n="0948a1301"/>已<anchor xml:id="end0948a1301"/>發願。今發願。當發願。欲生阿<name role="" type="person">彌陀佛國</name>
<lb ed="X" n="0948a14"/><lb ed="R091" n="1033a11"/>者。是諸人等。皆得不退轉於阿耨多羅三藐三菩提。
<lb ed="X" n="0948a15"/><lb ed="R091" n="1033a12"/>於彼國土。若<anchor xml:id="nkr_note_add_0948a1501" n="0948a1501"/><anchor xml:id="beg0948a1501" n="0948a1501"/>已<anchor xml:id="end0948a1501"/>生。若今生。若當生。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0948a16"/><lb ed="R091" n="1033a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0948a1601">汝等者。指舍利弗及現前大衆。兼未來一切諸衆
<lb ed="X" n="0948a17"/><lb ed="R091" n="1033a14"/>生等。佛言卽今宣說。當信我語。當自有警<g ref="#CB15081">䇿</g>。意謂
<lb ed="X" n="0948a18"/><lb ed="R091" n="1033a15"/>旣聞我語。應當信受。是故前二勸願。今言勸信。上
<lb ed="X" n="0948a19"/><lb ed="R091" n="1033a16"/>言六方諸佛護念。聞經者皆得不退菩提。此云信
<lb ed="X" n="0948a20"/><lb ed="R091" n="1033a17"/>能領受。而發願者。無論<anchor xml:id="nkr_note_add_0948a2001" n="0948a2001"/><anchor xml:id="beg0948a2001" n="0948a2001"/>已<anchor xml:id="end0948a2001"/>發今發當發。亦以護念
<lb ed="X" n="0948a21"/><lb ed="R091" n="1033a18"/>故。於菩提得不退轉。直至彼佛國土。若<anchor xml:id="nkr_note_add_0948a2101" n="0948a2101"/><anchor xml:id="beg0948a2101" n="0948a2101"/>已<anchor xml:id="end0948a2101"/>生者。今
<lb ed="X" n="0948a22"/><lb ed="R091" n="1033b01"/>生者。當生者。卽得不退也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0948a23"/><lb ed="R091" n="1033b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0948a2301">是故舍利弗。諸善男子。善女人。若有信者。應當發願。
<lb ed="X" n="0948a24"/><lb ed="R091" n="1033b03"/>生彼國土。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0948b" n="0948b"/>
<lb ed="X" n="0948b01"/><lb ed="R091" n="1033b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0948b0101">前言有願必生。則因果歷然。猶恐不信而不願耳。
<lb ed="X" n="0948b02"/><lb ed="R091" n="1033b05"/>信而無願。則信爲不眞。願而不信。則願必不堅。皆
<lb ed="X" n="0948b03"/><lb ed="R091" n="1033b06"/>能塞往生之路也。故以信願總結。是爲第四重勸
<lb ed="X" n="0948b04"/><lb ed="R091" n="1033b07"/>者。從初而再。皆明發願。求生淨土。今者復明。願從
<lb ed="X" n="0948b05"/><lb ed="R091" n="1033b08"/>信起。如上三勸。只說應當發願。未顯發願功德。今
<lb ed="X" n="0948b06"/><lb ed="R091" n="1033b09"/>言過去未來現在。<anchor xml:id="nkr_note_add_0948b0601" n="0948b0601"/><anchor xml:id="beg0948b0601" n="0948b0601"/>但<anchor xml:id="end0948b0601"/>有願者。決定往生。始知願力。
<lb ed="X" n="0948b07"/><lb ed="R091" n="1033b10"/>有如是廣大。焉可不信。焉可不願。故云第四勸。又
<lb ed="X" n="0948b08"/><lb ed="R091" n="1033b11"/>云總結。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0948b09"/><lb ed="R091" n="1033b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0948b0901">舍利弗。如我今者。稱讚諸佛不可思議功德。彼諸佛
<lb ed="X" n="0948b10"/><lb ed="R091" n="1033b13"/>等。亦稱讚我不可思議功德。而作是言。釋迦牟尼佛。
<lb ed="X" n="0948b11"/><lb ed="R091" n="1033b14"/>能爲甚難希有之事。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0948b12"/><lb ed="R091" n="1033b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0948b1201">如我今者。稱讚阿彌陀佛。及與諸佛不可思議功
<lb ed="X" n="0948b13"/><lb ed="R091" n="1033b16"/>德者。此明佛佛互讚。顯此難信之法。欲令衆生。於
<lb ed="X" n="0948b14"/><lb ed="R091" n="1033b17"/>難信中生信也。而作是言者。卽下讚辭。釋迦者。此
<lb ed="X" n="0948b15"/><lb ed="R091" n="1033b18"/>云能仁。牟尼者。此云寂默。甚難希有之事者。於下
<lb ed="X" n="0948b16"/><lb ed="R091" n="1034a01"/>文五濁惡世。得菩提是。一爲衆生說難信之法。是
<lb ed="X" n="0948b17"/><lb ed="R091" n="1034a02"/>二。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0948b18"/><lb ed="R091" n="1034a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0948b1801">能於娑婆國土。五濁惡世。劫濁。見濁。煩惱濁。衆生濁。
<lb ed="X" n="0948b19"/><lb ed="R091" n="1034a04"/>命濁中。得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0948b20"/><lb ed="R091" n="1034a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0948b2001">娑婆者。此云堪忍。以此衆生堪能忍受諸苦故。五
<lb ed="X" n="0948b21"/><lb ed="R091" n="1034a06"/>濁惡世者。以五事交擾。渾濁眞性。故成惡世。無此
<lb ed="X" n="0948b22"/><lb ed="R091" n="1034a07"/>五濁。卽淨土也。五事交擾者。性本淵澄。由劫等五
<lb ed="X" n="0948b23"/><lb ed="R091" n="1034a08"/>濁。起諸塵滓。如楞嚴經云。譬之淸水。投以沙土。土
<lb ed="X" n="0948b24"/><lb ed="R091" n="1034a09"/>失留礙。水亡淸潔。汩然渾濁。濁義可知也。劫濁者。
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0948c" n="0948c"/>
<lb ed="X" n="0948c01"/><lb ed="R091" n="1034a10"/>此云時分。劫無濁體。以四濁交湊混淆。得名。見濁
<lb ed="X" n="0948c02"/><lb ed="R091" n="1034a11"/>者。見卽身邊邪見等。廣開有六十二見。衆生有此
<lb ed="X" n="0948c03"/><lb ed="R091" n="1034a12"/>諸見熾盛。故墮輪迴。煩惱濁者。煩者是擾。惱者是
<lb ed="X" n="0948c04"/><lb ed="R091" n="1034a13"/>害。貪瞋癡等。惱害於心。沉淪正性故。衆生濁者。攬
<lb ed="X" n="0948c05"/><lb ed="R091" n="1034a14"/>五陰見慢果報。三法假立名衆生。於色心妄立主
<lb ed="X" n="0948c06"/><lb ed="R091" n="1034a15"/>宰。如黐膠。取著造業。流宕四生。是名爲濁。命濁者。
<lb ed="X" n="0948c07"/><lb ed="R091" n="1034a16"/>攬息煖識。三連持結爲命根。一不連持。命根卽斷。
<lb ed="X" n="0948c08"/><lb ed="R091" n="1034a17"/>濁者。累生累世。流浪漂沉。無暫停息故。如上五濁
<lb ed="X" n="0948c09"/><lb ed="R091" n="1034a18"/>惡世。於中得成阿耨多羅三藐三菩提。是爲難事。
<lb ed="X" n="0948c10"/><lb ed="R091" n="1034b01"/>釋迦以還。更無第二人。是爲希有也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0948c11"/><lb ed="R091" n="1034b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0948c1101">爲諸衆生。說是一切世閒難信之法。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0948c12"/><lb ed="R091" n="1034b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0948c1201">一切者。卽前所讚歎不可思議功德等。及聞經持
<lb ed="X" n="0948c13"/><lb ed="R091" n="1034b04"/>名。佛護往生。皆是難信之法。況根無利鈍。器無淨
<lb ed="X" n="0948c14"/><lb ed="R091" n="1034b05"/>穢。業無善惡。時無久速。能信能願。卽往卽生。是法
<lb ed="X" n="0948c15"/><lb ed="R091" n="1034b06"/>尤希有中希有。難信中難信也。而能說於五濁惡
<lb ed="X" n="0948c16"/><lb ed="R091" n="1034b07"/>世中。令衆生信受。得菩提道者。是爲難中更難也。
<lb ed="X" n="0948c17"/><lb ed="R091" n="1034b08"/>於斯所以同與稱讚也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0948c18"/><lb ed="R091" n="1034b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0948c1801">舍利弗。當知我於五濁惡世。行此難事。得阿耨多羅
<lb ed="X" n="0948c19"/><lb ed="R091" n="1034b10"/>三藐三菩提。爲一切世閒說此難信之法。是爲甚難。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0948c20"/><lb ed="R091" n="1034b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0948c2001">前文所述諸佛之語。今又申明言之。眞是諸佛非
<lb ed="X" n="0948c21"/><lb ed="R091" n="1034b12"/>虗讚辭。我佛非濫膺美譽矣。經云。是爲甚難。尤見
<lb ed="X" n="0948c22"/><lb ed="R091" n="1034b13"/>我釋迦牟尼佛。惓惓之意。勉衆生信此難信之法。
<lb ed="X" n="0948c23"/><lb ed="R091" n="1034b14"/>又惟恐衆生不能盡信盡願。失其大利。可謂反覆
<lb ed="X" n="0948c24"/><lb ed="R091" n="1034b15"/>叮嚀心太切矣。</p><p xml:id="pX22p0948c2407" cb:place="inline">○正宗分竟。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0949a" n="0949a"/>
<lb ed="X" n="0949a01"/><lb ed="R091" n="1034b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0949a0101">佛說此經<anchor xml:id="nkr_note_add_0949a0101" n="0949a0101"/><anchor xml:id="beg0949a0101" n="0949a0101"/>已<anchor xml:id="end0949a0101"/>。舍利弗。及諸比丘一切世閒天人阿修
<lb ed="X" n="0949a02"/><lb ed="R091" n="1034b17"/>羅等。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0949a03"/><lb ed="R091" n="1034b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0949a0301">法必流通。以佛說法。爲普度衆生往生淨土故。諸
<lb ed="X" n="0949a04"/><lb ed="R091" n="1035a01"/>比丘者。舍利弗及大衆也。人天者。前文叙明。阿修
<lb ed="X" n="0949a05"/><lb ed="R091" n="1035a02"/>羅者。此云非天。修羅富樂同天。無天行故。詳有四
<lb ed="X" n="0949a06"/><lb ed="R091" n="1035a03"/>種。恐繁不擧。是故經初明衆聽法。經終明衆受法
<lb ed="X" n="0949a07"/><lb ed="R091" n="1035a04"/>也。究竟始終圓照。無欠無餘。放下則自性彌陀。擧
<lb ed="X" n="0949a08"/><lb ed="R091" n="1035a05"/>起則在一微塵。千足萬足。如是經文。畢竟舍利弗
<lb ed="X" n="0949a09"/><lb ed="R091" n="1035a06"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0949a0901" n="0949a0901"/><anchor xml:id="beg0949a0901" n="0949a0901"/>已<anchor xml:id="end0949a0901"/>完全文。又何用文殊白槌。雙林撫尺。然後名爲
<lb ed="X" n="0949a10"/><lb ed="R091" n="1035a07"/>說法竟也。所謂陞堂入室。大衆無增。鼓寂鐘沉。人
<lb ed="X" n="0949a11"/><lb ed="R091" n="1035a08"/>天不減。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0949a12"/><lb ed="R091" n="1035a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0949a1201">聞佛所說。歡喜信受。作禮而去。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0949a13"/><lb ed="R091" n="1035a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0949a1301">歡喜者。義有深淺。或聞經得歡喜益。或證理入歡
<lb ed="X" n="0949a14"/><lb ed="R091" n="1035a11"/>喜地。故大本結益無量衆生。發菩提心。那由他人。
<lb ed="X" n="0949a15"/><lb ed="R091" n="1035a12"/>得法眼淨是也。雖諸經結益皆有。今經中云。汝等
<lb ed="X" n="0949a16"/><lb ed="R091" n="1035a13"/>衆生。皆當信受我語。則今之信受。由於此經爲得
<lb ed="X" n="0949a17"/><lb ed="R091" n="1035a14"/>旨也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0949a18"/><lb ed="R091" n="1035a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX22p0949a1801">佛說阿彌陀經</p>
<lb ed="X" n="0949a19"/><lb ed="R091" n="1035a16"/>
<lb ed="X" n="0949a20"/><lb ed="R091" n="1035a17"/><p xml:id="pX22p0949a2001"><g ref="#CB15072">㧞</g>一切業障根本得生淨土陀羅尼</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0949a21"/><lb ed="R091" n="1035a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0949a2101">此呪名。是宋天竺三藏求那<g ref="#CB02494">䟦</g>陀羅譯。求那五字。
<lb ed="X" n="0949a22"/><lb ed="R091" n="1035b01"/>此云功德賢。今略釋呪名。此呪詳見不思議神力
<lb ed="X" n="0949a23"/><lb ed="R091" n="1035b02"/>傳。持此呪者。滅罪往生。以拔業障。凡障有三。煩惱
<lb ed="X" n="0949a24"/><lb ed="R091" n="1035b03"/>障。業障。報障也。但言業者。擧中以攝初因後果之
<pb ed="X" xml:id="X22.0435.0949b" n="0949b"/>
<lb ed="X" n="0949b01"/><lb ed="R091" n="1035b04"/>障也。是以除障貴除其本。今持此呪。則煩惱不起。
<lb ed="X" n="0949b02"/><lb ed="R091" n="1035b05"/>是拔業根本也。得生淨土者。輪迴娑婆。皆由業障。
<lb ed="X" n="0949b03"/><lb ed="R091" n="1035b06"/>業障旣空。穢土種滅。隨願得生也。陀羅尼者。此云
<lb ed="X" n="0949b04"/><lb ed="R091" n="1035b07"/>總持。總一切法。持無量義。卽呪總名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0949b05"/><lb ed="R091" n="1035b08"/><cb:div type="orig"><p cb:type="dharani" xml:id="pX22p0949b0501">南無阿彌多婆夜。哆他伽多夜。哆地夜他。阿彌利。都
<lb ed="X" n="0949b06"/><lb ed="R091" n="1035b09"/>婆毗。阿彌利哆。悉躭婆毗。阿彌唎哆。毗迦蘭帝。阿彌
<lb ed="X" n="0949b07"/><lb ed="R091" n="1035b10"/>唎哆。毗迦蘭多。伽彌膩。伽伽那。枳多迦利娑婆訶</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0949b08"/><lb ed="R091" n="1035b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX22p0949b0801">呪古不翻。乃諸佛秘密法也。經卽顯呪。呪卽密經。
<lb ed="X" n="0949b09"/><lb ed="R091" n="1035b12"/>兼持則雙美俻具。單誦亦交攝遺。惟此經專向持
<lb ed="X" n="0949b10"/><lb ed="R091" n="1035b13"/>名。乃至十念。卽得往生。是阿彌陀佛。不可思議願
<lb ed="X" n="0949b11"/><lb ed="R091" n="1035b14"/>力也。</p>
<lb ed="X" n="0949b12"/><lb ed="R091" n="1035b15"/><p xml:id="pX22p0949b1201">夫此易解者。本爲初學修淨土因。得菩提果。是以
<lb ed="X" n="0949b13"/><lb ed="R091" n="1035b16"/>因皆從略。故文有略。其易曉。而解難。知義爲出其
<lb ed="X" n="0949b14"/><lb ed="R091" n="1035b17"/>大旨。而略其廣釋梵語。但翻其名。法數只標其總。
<lb ed="X" n="0949b15"/><lb ed="R091" n="1035b18"/>故令學者了其大槪。不同正註。求俻諸體也。然亦
<lb ed="X" n="0949b16"/><lb ed="R091" n="1036a01"/>有辯所當辯。詳所當詳。如經中說善根福德持名
<lb ed="X" n="0949b17"/><lb ed="R091" n="1036a02"/>之法。往生之効。及不退菩提等義。其理要通。理通。
<lb ed="X" n="0949b18"/><lb ed="R091" n="1036a03"/>則信願行三歸於一念。所謂一卽三。三卽一是也。
<lb ed="X" n="0949b19"/><lb ed="R091" n="1036a04"/>其理若明。持名則不入魔道矣。又不敢令學者落
<lb ed="X" n="0949b20"/><lb ed="R091" n="1036a05"/>其思解也。文義雖繁。殊意在於淨因耳。只要一心
<lb ed="X" n="0949b21"/><lb ed="R091" n="1036a06"/>不亂。持一句阿彌陀佛。淸淨覺體爲因。破諸妄念。
<lb ed="X" n="0949b22"/><lb ed="R091" n="1036a07"/>截斷無明。則淨因成就也。是故今此易解。無非令
<lb ed="X" n="0949b23"/><lb ed="R091" n="1036a08"/>初學生信。持名之助云爾。</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0937b0701" to="#end0937b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0937b1601" to="#end0937b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0937b2301" to="#end0937b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0938c1801" to="#end0938c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">釆</rdg></app>
<app from="#beg0939a1201" to="#end0939a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">釆</rdg></app>
<app from="#beg0939c1401" to="#end0939c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0940b1501" to="#end0940b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0941a2001" to="#end0941a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0943b0601" to="#end0943b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5" cb:provider="來函：bugify (2021-11-19)">念<note type="cf1">T24n1450_p0127c03</note><note type="cf2">T25n1509_p0406b17</note><note type="cf3">T26n1521_p0077b03</note></lem><rdg wit="#wit.orig"><space quantity="0"/></rdg></app>
<app from="#beg0943b1001" to="#end0943b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0943c0501" to="#end0943c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0944a0501" to="#end0944a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0944a0601" to="#end0944a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0944a0602" to="#end0944a0602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0944c0701" to="#end0944c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0945a0801" to="#end0945a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0945a2101" to="#end0945a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0947a0701" to="#end0947a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0948a1301" to="#end0948a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0948a1501" to="#end0948a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0948a2001" to="#end0948a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0948a2101" to="#end0948a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0948b0601" to="#end0948b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0949a0101" to="#end0949a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0949a0901" to="#end0949a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0939001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0939001">身疑因</note>
<note n="0939002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0939002">彼疑被</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0937b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0937b0701">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0937b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0937b1601">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0937b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0937b2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0938c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0938c1801">采【CB】，釆【卍續】</note>
<note n="0939a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0939a1201">采【CB】，釆【卍續】</note>
<note n="0939c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0939c1401">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0940b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0940b1501">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0941a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0941a2001">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0943b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0943b0601">念【CB】，〔－〕【卍續】</note>
<note n="0943b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0943b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0943c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0943c0501">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0944a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0944a0501">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0944a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0944a0601">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0944a0602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0944a0602">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0944c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0944c0701">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0945a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0945a0801">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0945a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0945a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0947a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0947a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0948a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0948a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0948a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0948a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0948a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0948a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0948a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0948a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0948b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0948b0601">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0949a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0949a0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0949a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0949a0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>